OSMANLI DEVLETİ’NDE KAPİTÜLASYONLARIN KALDIRILMASI SONRASINDA HALKIN TEPKİLERİNE DÂİR BAZI TESPİTLER

SOME DESTINATIONS ON THE REACTIONS OF THE PEOPLE AFTER THE REMOVAL OF CAPITULATIONS IN THE OTTOMAN STATE

Özet

Dünya tarihinde birçok devletin kapitülasyonlarla tanışıklığı vardır. Kapitülasyonların oldukça uzun süre ve zararını daha belirgin yaşayan devlet Osmanlı Devleti’dir denilebilir. Osmanlı Devleti’nin zararı sadece ekonomik değildir. Osmanlı Devleti’nin bağımsız yapısının da etkilendiği dönemin yöneticileri tarafından fark edilmiştir. Devletin ve milletin zararına olan bu uygulamaların varlığı ve bu durumdan kurtulabilmek için uzun süreçte farklı çareler düşünüldüğü belgelere yansımıştır. Osmanlı Devleti yöneticileri 18. Yüzyıldan itibaren özellikle Tanzimat dönemi sonrasında kapitülasyonlardan kurtulabilmenin çarelerini aramıştır. Osmanlı Devleti’nin her girişimi sonrasında mağduriyeti daha da artmıştır. II. Meşrutiyet sonrasında iktidara gelen İttihat ve Terakki Hükûmeti de kapitülasyonlardan kurtulmanın fırsatını kollamıştır. Birinci Dünya Savaşı’nın sebep olduğu gerginlik ve Avrupalı Devletlerin karşı karşıya gelmesini de fırsat bilen Osmanlı Devleti tek taraflı olarak kapitülasyonları kaldırdığını duyurmuştur. Bu karara Avrupalı devletlerin tamamına yakını itiraz etse de Osmanlı halkını çok mutlu etmiştir. Başkent İstanbul başta olmak üzere ülkenin önemli bir kısmında özellikle de Anadolu’da kapitülasyonların kaldırılması büyük sevinçlerle karşılanmış, gösteriler düzenlenmiştir. Kapitülasyonların kaldırılmasının milli bayramlar gibi kutlanması bile gündeme gelmiştir. Gerçi daha ilk yıldönümünde bile kapitülasyonların kaldırılmasını neredeyse hatırlayan olmamıştır ama 1914 yılında kapitülasyonların tek taraflı da olsa kaldırılması yıllardır acısını en derinden hissedenlerin gururunu okşamıştır.

Abstract

Many states in the history of the world are familiar with capitulations. It can be said that the state that experienced the capitulations for quite a long time and the damage more obvious is the Ottoman State. The damage to the Ottoman Empire is not only economic. It was noticed by the rulers of the period that the independent structure of the Ottoman State was also influenced. The existence of these practices to the detriment of the state and the nation, and different remedies were considered in the long process to get out of this situation, were reflected in the documents. Ottoman rulers 18. From the century on, but especially after the Tanzimat period, he sought remedies to get rid of capitulations. After each attempt of the Ottoman Empire, its victimization increased even more. II. The Government of Union and progress, which came to power after legitimacy, also sought the opportunity to get rid of capitulations. The Ottoman State, which also had the opportunity to confront the tensions caused by the first World War and the European states, unilaterally announced that it had abolished the capitulations. Although almost all European states objected to this decision, it made the Ottoman people very happy. In a significant part of the country, especially in the capital Istanbul, the abolition of capitulations was met with great joy and demonstrations were organized. The abolition of capitulations has even been celebrated as national holidays. Although no one almost remembers the abolition of the capitulations even on the first anniversary, but the unilateral abolition of the capitulations in 1914 has flattered those who have felt the pain most deeply for many years.