Eski Anadolu Türkçesi Tıp Metinlerinden Kitâb-ı Kehhâl-nâme-i Nurü’l-Uyûn’da Hacamat

Bloodletting (Al-hijaamah) in one of the Old Anatolian Turkish Medical Texts: Kitâb-ı Kehhâl-nâme-i Nurü’l-Uyûn

Özet

Hacamat; sağlığın korunması ve hastalıkların tedavisi için vücudun herhangi bir yerini hafifçe çizip üzerine boynuz, bardak veya şişe oturtarak kan alma işlemidir. Bazı hastalıkların tedavisinde ve koruyucu hekimlikte uygulanan genel bir tedavi yöntemi olan hacamat, Hz. Peygamber tarafından bizzat yaptırılan ve tavsiye edilen bir tedavi metodudur. Eski çağlardan beri hekimler tarafından farklı uygulamalarla kullanılan bir tedavi yöntemi olan hacamat, tıbb-ı nebevîden esinlenerek İslam hekimleri tarafından da geliştirilerek kullanılmıştır. Bu tedavi usulüne Osmanlı tababetinde sıkça başvurulmuş ve tıp yazmalarında da kendisinden bahsedilmiştir. Bu tıp yazmalarından biri olan Kitāb-ı Keḥḥāl-Nāme-i Nūrü’l-ʿUyūn adlı eser sağlığın korunması ve hastalıkların tedavisini ele almaktadır. Bu çalışma kapsamında bu eserde Osmanlı tababetinin önemli bir tedavi usulü olan hacamatın hangi hastalıkların tedavisinde ve nasıl kullanıldığı ele alınacaktır. Tespit edilen bilgiler ışığında gerek Türk dil ve kültürü gerekse bilim ve tıp tarihi çalışmalarına katkı sağlanması amaçlanmaktadır.

Abstract

Al-hijaamah (blood letting) is a depletion operation of blood to protect our health and treat our diseases by straching any part of our body softly and settling hornes, glasses or ampullas on it. Bloodletting which is implemented for treatment of some diseases and preferred by preventive medicine is a general treatment method preferenced and recommended by Hz. Muhammed himself. Blood letting -used as a treatment method by physicians with different styles since old times- was also used in an enhanced way by muslim pyhsicians with reference to Al-Tibb al-Nabawī (The Medicine of the Prophet). Blood letting was used in a widespread manner in the art of Ottoman medicine and besides took place in medicine manuscripts. The work titled Kitāb-ı Keḥḥāl-Nāme-i Nūrü’l-ʿUyūn is one of these medicine manuscripts and handles protection of health and treatment of diseases as well. Within our study, we will discuss how and for which disease treatments bloodletting was used, which was an important treatment technique in the Ottoman medicine. In the light of these knowledges, it is aimed to contribute to both Turkish Language and Culture and to the history of medicine and science studies.