Türk Anayasa Muhakemesinde Mukayeseli Hukukun Kullanımı

Özet

Anayasa mahkemelerinin dünya genelinde artan mukayeseli hukuk atıfları, bu atıfların meşruiyeti hakkında hacimli bir literatür ortaya çıkarmıştır. Anayasa Mahkemesi’nin (“AYM”) mukayeseli hukuku anayasa muhakemesinde öteden beri kullanmış ve hâlen kullanıyor olmasına rağmen, AYM’nin bu pratiği bu güne değin büyük ölçüde gözden kaçırılmış bir hadise olarak kalmıştır. Bu makale, üç ayrı bölümde bu gözden kaçırılmaya son vermeyi hedeflemektedir. Evvela, anayasa muhakemesinde mukayeseli hukuk atıflarının faydaları ve dezavantajları hakkındaki tartışmalardan yararlanılarak bu argümanların Türkiye örneği üzerindeki açıklayıcı güçleri sınanmıştır. İkinci olarak, nihayetinde mukayeseli hukuk atıflarının meşruiyeti konusunda herhangi bir taraf tutmamakla beraber, Türk anayasa muhakemesinde mukayeseli hukuk atıflarının meşruiyetini destekler nitelikte beş ayrı hukuki argüman incelenmiştir. Bu hukuki argümanlar sırasıyla (1) Anayasa’nın Başlangıç kısmı; (2) Atatürk ilke ve inkılapları; (3) milletlerarası hukuk; (4) hukukun genel ilkeleri ve (5) AYM içtihatlarına ilişkindir. Üçüncü ve son olarak da, AYM’nin herhangi bir gerekçelendirmeye girişmeksizin mukayeseli hukuktan istifade etmesinden hareketle, Mahkeme’nin mukayeseli hukuk atıflarını kullanmasının muhtemel sebepleri tartışılmıştır.

Abstract

The increasing references to foreign law by constitutional courts worldwide has generated a voluminous literature on the subject of the permissibility of these references. While the Turkish Constitutional Court (“TCC”) has historically used and continues to use foreign law in domestic constitutional adjudication, the TCC’s practice of referring to foreign law has remained thus far a largely understudied phenomenon. This Article aims to fill that gap in three parts. First, it assesses extant debates on the benefits and disadvantages of considering foreign law in domestic constitutional adjudication, assessing the potency of arguments for and against the practice in the Turkish context. Second, and while ultimately not espousing any particular view on the permissibility question, the Article discusses five separate doctrinal arguments that may be indicative of the permissibility of foreign law references under Turkish constitutional law. These are (1) the Preamble; (2) the principles and reforms of Ataturk; (3) international law; (4) general principles of law; and finally (5) the TCC’s precedents. Third and lastly, building on the TCC’s reliance on foreign law without providing any justification for doing so, the Article concludes with possible reasons that might account for the Court’s use of foreign law.