Taşrada Soylulaştırma: Sivas İşhanı Köyü-Eğri Köprü Mahallesi

Özet

Soylulaştırma olgusu, günümüzde kent ve kentle ilgili disiplinler tarafından sıklıkla incelenen bir araştırma konusudur. Özellikle post-endüstriyelleşen kentler üzerinden tartışılan olgu Türkiye’de sınırlı bir çerçevede ve büyük kentler üzerinden incelenmektedir. Bu çalışmada ise henüz büyük şehir statüsü kazanamamış, sanayileşme basamaklarını tamamlayamamış, Sivas ili özelinde, bir köy örneğinden hareketle, soylulaştırmanın işleyiş biçimi ve gündelik hayattaki karşılığı betimlenmeye çalışılmaktadır. Çalışmanın inceleme alanı olarak Sivas İşhanı Köyü seçilirken sürecin açıklanması için Philip Clay’in (2008) dörtlü basamaklandırmasının yanı sıra, iletişim sürecinin çözümlenmesi için Yılmaz Bilecen’in (2019) onlu kodlamasından faydalanılmıştır. İşhanı Köyü’nde soylulaştırma süreci, köyün ekenek alanı olan, tepe kısmında TOKİ’lerin yapılması ile son birkaç yıl içerisinde başlamaktadır. İşhanı Köyü’nün ekenek alanı olmaktan çıkan araziler günümüzde “lüks konutların” yer aldığı bir semte dönüşmüştür. Beyaz yakalı ve orta sınıfta yer alan kişilerin yaşamayı tercih ettiği mahallenin üst kısmı, ilk kez oturuma 2007 yılında yoksul aileler için yapılan TOKİ konutlarıyla birlikte açılmıştır. Soylulaştırmada öncü rolü üstlenen akademisyenler çevredeki diğer sitelere doğru yayılım gösterirken farklı gelir grupları aynı alan içerisinde birlikte yaşamaya başlamış ve akademisyenler kültürel dönüşümü hızlandırmıştır. Çalışmada bu dönüşüm gündelik hayata yansımaları ile birlikte tartışılmaktadır. Çalışmada yöntem olarak son on yıldır mahallede yaşanarak gerçekleştirilen doğrudan gözlemin yanı sıra, yüz yüze gerçekleştirilen mülakatlarla; köylüler, mahallede yaşayanlar ve muhtarlarla görüşülmüş ek olarak Sivas Belediyesi’ne ait faaliyet raporları ve mahallede yer alan duvar yazıları incelenmiştir. Görüşmeler yarı yapılandırılmış mülakat tekniği ile gerçekleştirilirken diğer materyaller niteliksel metin analizinden hareketle incelenmiştir. Çalışmanın sonucunda görülmüştür ki, hızla gerçekleştirilen soylulaştırma Clay’in soylulaştırma modeli uyumlu bir şekilde hareket edilmekte ve Yılmaz Bilecen’in geliştirdiği kodlarla uyumlu sonuçlar içermektedir. İşhan Köyü’nde soylulaştırma süreci, köyün ekenek alanı olan, tepe kısmında TOKİ’lerin yapılması ile son birkaç yıl içerisinde başlamaktadır. İşhan Köyü’nün ekenek alanı olmaktan çıkan araziler günümüzde “lüks konutların” yer aldığı bir semte dönüşmüştür. Beyaz yakalı ve orta sınıfta yer alan kişilerin yaşamayı tercih ettiği mahallenin üst kısmı, ilk kez oturuma 2007 yılında yoksul aileler için yapılan TOKİ konutlarıyla birlikte açılmıştır. İlk dönemlerinde alt yapı ve ulaşım sorunlarının yaşandığı mahalleye KARDEŞLER TOKİ ya da İŞHAN TOKİ olarak hitap edilmiş ve lokasyon konutlar üzerinden tanımlanmıştır. Siteye bir yıl sonra yeni blokların, çarşının eklenmesi ve ardından üniversiteye yakınlığından dolayı Akademisyenler Sitesi ve villalarının, bekarlar için sadece kiralama yoluyla ikamet edile bilinen stüdyo tipi dairelerin yapılması ve öğrenciler için yurt açılması gibi etmenlerle soylulaştırma süreci hızlanmıştır. Saçaklanarak yerleşim alanın altına ve üstüne doğru ilerleyen konut stoku TOKİ’leri çevreleyip, ekenek alanı tahrip ederken, mahallede konut fiyatları ve kiralar yükselmiş özellikle, on yılını dolduran kiracılar için süreç sorunları da beraberinde getirmiştir. Soylulaştırmada öncü rolü üstlenen akademisyenler çevredeki diğer sitelere doğru yayılım gösterirken farklı gelir grupları aynı alan içerisinde birlikte yaşamaya başlamış ve akademisyenler kültürel dönüşümü hızlandırmıştır. Çalışmada bu dönüşüm gündelik hayata yansımaları ile birlikte tartışılmaktadır.Çalışmada yöntem olarak son on yıldır mahallede yaşanarak gerçekleştirilen doğrudan gözlemin yanı sıra, yüz yüze gerçekleştirilen mülakatlarla; köylüler, mahallede yaşayanlar ve muhtarlarla görüşülmüş ek olarak Sivas Belediyesi’ne ait faaliyet raporları ve mahallede yer alan duvar yazıları incelenmiştir. Görüşmeler yarı yapılandırılmış mülakat tekniği ile gerçekleştirilirken diğer materyaller niteliksel metin analizinden hareketle incelenmiştir.Çalışmanın sonucunda görülmüştür ki, hızla gerçekleştirilen soylulaştırma Clay’in soylulaştırma modeli uyumlu bir şekilde hareket edilmekte ve Yılmaz Bilecen’in geliştirdiği kodlarla uyumlu sonuçlar içermektedir.

Abstract

The phenomenon of gentrification is a research subject which is frequently studied in urban and urban-related disciplines nowadays. In particular, it is discussed over post-industrialized cities and in a limited framework over large cities in Turkey. In this study, it was aimed to describe the way gentrification functions and its equivalent in daily life through the case of a village in Sivas province, which has not yet achieved metropolitan status and has not completed the steps of industrialization. İşhanı village of Sivas was selected as the study area of the research. In the study, the traces of gentrification were followed using the decimal coding of Yılmaz Bilecen (2019) and the quadruple cascading of Philip Clay (2008).In İşhanı Village, the process of gentrification has started in the last few years with the construction of TOKİ (housing development administration) houses on the hillside which is the cropland of the village. The lands, which are no longer the cropland of İşhanı Village, have now turned into a neighborhood where "luxury houses" are located. While academicians who had the leading role in gentrification spread towards other sites in the neighborhood, different income groups began to live together in the same area and accelerated a cultural transformation. In the study, this transformation was discussed with its reflections on daily life. In the study, villagers, neighborhood residents and neighborhood representatives were interviewed in addition to observations made by living in the neighborhood for the past ten years and face-to-face interviews performed, and the activity reports of Sivas Municipality and the wall writings in the neighborhood were examined. As a result of the study, it was observed that gentrification was realized rapidly in harmony with the gentrification model of Clay and included results compatible with the codes developed by Yılmaz Bilecen.