Mecelle’nin Orta Doğu Devletlerine Tesiri

Majalla and Its Influence on the Codes of the Middle Eastern Muslim Countries: the Example of Iraq

Özet

Kısaca Mecelle olarak bilinen Mecelle-i Ahkâm-ı Adliye, Osmanlı Devletinin son dönemlerinde Ahmet Cevdet Paşa başkanlığındaki ilmî bir heyet tarafından İslam hukuku esas alınarak hazırlanmış daha çok borçlar, eşya ve yargılama hukuku esaslarını ihtiva eden bir kanunnamedir. Bu kanun, Mısır ve Arap yarımadası hariç bütün Osmanlı mahkemelerinde uygulamaya konulduğu 1877 tarihinden devletin fiilen ortadan kalktığı tarihe kadar yürürlükte kalmıştır. Mecelle, bugünkü Suriye, Ürdün, Irak, Lübnan, İsrail ve Filistin’de uygulanmış, Osmanlı Devleti’nin sona ermesinden sonra da Anadolu’nun aksine bu ülkelerde bir süre daha yürürlükte kalmıştır. Özelde Irak Devletinin genelde ise Arap devletlerinin 20.yüzyıldaki medeni kanununun yasalaşma süreçleri incelendiğinde bu kanunların Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyeden ne derece etkilendiği görülecektir. Iraklı fıkıhçılar, medeni kanunları geliştirmek için Mecelle’yi temel kaynak kabul etmişler ondan büyük oranda istifade etmişlerdir. Bu çalışmamızda Mecelle-i Ahkâm-ı Adliye’den istifade eden ülkelerin, özel olarak Irak’ın çeşitli yasalar itibariyle etkilenme boyutları ele alınmıştır. Çalışmamızın sonunda Mecelle’nin olumlu ve olumsuz yanlarına değinilmiştir.

Abstract

Majalla is a civil code comprising mostly the principles pertaining to jurisdiction, law of obligations and property law.This code had been in force in all Ottoman courts except those in Egypt and the Arabian Peninsula from 1877 to the fall of the Ottoman State. On the contrary to Anatolia where Turkey founded after the Ottoman State, the code had yet been in force in the former Ottoman territories for a while. By means of examination of the codification process of the civil laws in Arab countries, Iraq in particular how much their laws have been influenced by Majalla will be clearly noticed. Iraqi jurists have deemed Majalla the main reference in order to develop a civil law and made use of it substantially. This study deals with the dimensions of the influence, particulary Iraq from Majalla through an examination of various codes. In the end of the paper, the positive and negative points of Majalla are spoken of.