Dergiler / Türkoloji Dergisi / 2021 / Cilt: 25 - Sayı: 2
“HAZAN GAZELİ”NİN BELAGAT ZEMİNİNDE TAHLİLİ
- Dergi
- Türkoloji Dergisi
- Sayfa
- 89–119
- DOI
- —
Özet
Klasik Türk edebiyatı çalışmalarında, şiirin mana dünyasına dair tahlillerden sonra üsluba dair dikkatler de önem kazanmaya başlamıştır. Bununla beraber bu tür incelemelerin gerek metod gerek nicelik bakımından tatmin edici bir seviyeye ulaşmadığı dile getirilmektedir. Bu meselede bir nebze katkı sunmak, bu makalenin esas saikidir. Yöntem olarak belâgat teorileri; konu olarak Bâkî’nin “Hazan Gazeli” adıyla bilinen şiiri belirlenmiştir. Makale iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde beyitler kendi içerisinde incelenmiş, ikinci bölümde şiirin bütünü yorumlanmıştır. Her beyit cümle yapısı, unsurları ve anlatım teknikleri itibarıyla tahlil edilmiş; tahlil neticesinde Bâkî’nin şiirini kapalı istiare/istiare, tenasüb ve itnab ile kurguladığı görülmüştür. Bu anlatım teknikleriyle şair çeşitli sonbahar manzaralarını, beşerî bir takım hâllerle ilişkilendirmektedir. İkinci bölümde metin içi ve dışı bazı delillerden hareketle şiirin bütünü yeniden yorumlanmış ve Bâkî’nin, gazeli, talihinin yaver gitmediği bir dönemde yazdığı savunulmuştur. İncelemenin ortaya koyduğu diğer bir sonuç da belagat teorilerinin, bir edebî metnin sanatlarının salt dökümünün sunulması ötesinde birçok anlama imkânına zemin sağladığını göstermesidir.
Abstract
Classical Turkish literature studies has begun to place a higher importance on style after analyses of poetry’s meaning universe. However, it is stated that such studies do not meet suffcient standards in terms of methodology and quantity. Making a contribution on this issue is the main motive for this article. As the method, al-Balāgha theories have been used, and the poem by Baki known as “Autumn Ghazal” has been chosen as the topic. In the first part of the two-part article, couplets were examined in itself; in the second part the whole poem was interpreted. Each couplet was analysed in matters of sentence structure, elements and stylistic devices. We came to the conclusion that Baki composed his poetry by using isti‘āra makniyya/isti‘āra, tanāsub and iṭnāb devices. The poet has associated various autumn scenes with some aspects of human condition. In the second part the whole poem was reinterpreted based on the varios signs that have been found in and out of the text. It has been argued that the poet had been in a misfortunate time in his life when he composed the poem. As a second conclusion, it has been demonstrated that Balagha theories provide opportunities to decipher the meaning of a literary work in addition to identifying figures of speech.