Mizahın çevrilebilirlik ihtimali üzerine

Özet

İlgili çalışmada özellikle kültürel yapıların rol oynadığı kavramların ya da ifadelerin yer aldığı metinlerde hangi çeviri türü ya da metodu tercih edilirse edilsin, çıkış dilin doğasının hedef dile yansıtılmasının neredeyse imkansız olduğu konusu işlenmeye çalışılmıştır. Bu etkinlik sürecinde dilsel dünyaların farklılığının yanında çevrilecek olan metnin türünün de etkisine birçok görüşten hareketle değinilmiş ve örnek olarak mizah çevirilerine yer verilmiştir. Çeviri metni olarak Anadolu halkının yaşama biçimini, güldürü öğesini, alay ve eğlenme türünü, övgü ve yergi becerisini dile getiren Nasrettin Hocanın fıkraları tercih edilmiştir. Ayrıca mizahın ulusal ya da evrensel nitelikte ne anlama geldiği, mizah kavramının anlamsal ve içeriksel boyutta ne gibi değişikliklere uğradığı, bu değişimin kullanılan dilsel yapıya nasıl etki ettiği, üslup açısından içermiş olduğu dil oyunlarının çevrilebilirlik ihtimallerinin ne olduğu yönünde açıklamalara yer verilmiş, tercih edilen metinler üzerinde gerek toplumsal, eğitsel gerekse psikolojik ve estetik yanı olan söz konusu türün hangi yapıda karşımıza çıkarsa çıksın içermiş olduğu geleneksel ve kültürel yapının hatta bunları sorgulayıcı yapısının çevirisinin hedef dil için ne kadar komik olabileceği sorusu cevaplandırılmaya çalışılmıştır.

Abstract

In this particular study, the possibility of translatability or untranslatability concepts is discus- sed. Cultural structures play important roles in particular concepts or expressions and texts including these concepts and expressions are difficult to be translated in terms of reflecting the climate of the source language to the target language. In our study, the differences existing in linguistic and medial worlds and the effect of the genre of the translation text were taken into consideration and humour translations were taken as examples throughout this translation activity process. Humour definitions in terms of national or universal sense, the semantic and contextual changes having occurred from past to present about humour and effects of these changes on linguistic structure are some of the topics dis- cussed here and Nasreddin Hodja humours were analysed as example because his humours reflect life style, humour elements, type of irony and amusement and skills of compliment and satire of Anatolian people. No matter what the quality of this particular genre is, this question was intended to be answe- red: to what extent this translation could be regarded as funny for target language with its traditions and nature of its interrogative features for cultural structure and rules.