Ettirgen Çatının Başkurt Türkçesindeki Durumu Üzerine

Özet

Ettirgen çatı eylemin bir başka özne tarafından yapılması ya da yapılmasına vasıta olmasıdır. Türkiye Türkçesinde ettirgen çatı yaygın olarak -(I4)r-, -DI4r-, -(I4)t- ekleriyle oluşturulur ve eklendikleri fiil kök veya gövdelerine işi ve oluşu bir başka özneye aktarma söz konusudur. Başkurt Türkçesinde de ettirgen çatının işlevi aynı olmakla beraber yökmetüv yünelĕşĕ “yükletme yönelişi”, -dır-, -dĕr-, -dor-, -dör- , -tır-,-tĕr-, -tor-, -tör- , -źır-, -źĕr- , źor-, -źör-, -ġar-, -ġer-, -ḳar-, -ker-,-ḳıź-, -kĕź-, -ḳoź-, -köź-, -ġıź-, -gĕź-, -ġoź-, -göź-, -hĕt-, -r-, -ar-, -er-, -ĕr-, -ır-, -or-, -ör-, -t-, -(ı)t-, -(ĕ)t-, -(o)t-, -(ö)t-, -(a)t-, -(ĕ)t-,-z- ekleri ile yapılmaktadır. Türkçede bir sözcüğün çeşitli anlamlarda kullanılabildiği gibi ettirgen çatılarda oluşturduğu görülmektedir. Yukarıda verilen eklerle ettirgen çatının belirtilmesi dışında, yalnız anlamca ettirgen çatıların varlığından da söz etmek mümkündür. Bu çalışmada Başkurt Türkçesinde ettirgen çatı ve çatının oluşmasını sağlayan diğer faktörler incelenerek olanakları üzerinde durulmuştur.