Âşıklık geleneğinin değişim ve dönüşüm sürecinde Barış Manço olgusu

The phenomenon of Barış Manço in the process of change and transformation of the Aşık tradition

Özet

Kaynağını Orta Asya Türk medeniyetindeki ozan-baksı geleneğinden alan ve Osmanlı coğrafyasında şekillenerek günümüze kadar ulaşan âşıklık geleneği, tarihsel seyri içinde bazı kırılmalar, değişim ve dönüşümler yaşamıştır. XX. yüzyıl başlarında yaşanan değişim ve dönüşüm süreci, bazı bilim adamı ve araştırıcıların âşıklık geleneğinin bittiği yönünde görüş belirtmelerine neden olmuştur. Son dönemlerde yaşanan değişim ve dönüşüm süreci ise geleneğin yok olmasından ziyade icra ortamında ortaya çıkan bir farklılaşma biçiminde algılanmaktadır. XX. yüzyılın ortalarında âşık tarzı şiir geleneğinin elektronik ortamda icra imkânı bulmasıyla birlikte bazı müzik türleri ile âşık müziği arasındaki etkileşim de hızlanmıştır. Batıda aldığı müzik eğitiminin ardından Türk halk kültürünün kaynaklarına inmeye çalışan Barış Manço, eserlerinde yer yer âşık edebiyatının biçim, tür ve ezgi özelliklerini yansıtmıştır. Bu, silik bir kopyadan ibaret değildir. Âşık edebiyatının imajlarını kullanarak “yeniden yaratma” biçiminde karşımıza çıkan bu özellik, onun eserlerinin geniş halk kitleleri tarafından sevilerek dinlenmesini sağlamıştır.

Abstract

Originating from the ozan-bakhshi tradition of the Turkish civilization in Central Asia, the aşık tradition took shape in the Ottoman lands and has reached today. It has undergone some breaks, changes, and transformations throughout its historical course. The process of change and transformation at the beginning of the twentieth century led some scholars and researchers to deliver the opinion that the aşık tradition came to an end. Nevertheless, the recent process of change and transformation has been perceived as a change in the performance environment, rather than the disappearance of the tradition. As the poetic tradition in the aşık style came to be performed in electronic environment in the mid-twentieth century, the interaction between Western music genres and the aşık music has gained impetus. Following his education in the West, Barış Manço turned to the sources of Turkish folk culture and reflected the characteristics of the forms, genre and melodies of the aşık literature in some parts of his works. This reflection is not simply a weak copy of the tradition. On the contrary, this aspect of his works in the form of “recreation” using images from the aşık literature made his songs popular for large masses who have taken pleasure in listening to them.