Kırgız masallarında mitolojik unsurlar

Özet

Masal, kırgız folklorunda destan kadar yaygın olmamakla birlikte, önemli bir yer tutan türlerden biridir. Kırgızlar bu türe cöö comok derler. Comok kelimesinin başına getirdikleri cöö kelimesiyle de masalı destandan ayırmış olurlar. Zaman zaman destan türünün tesirinde kalan masal, özellikle çeşitli unsurları (obrazları) bakımından arkaik ve mitolojik özellikler taşır. Kırgız masallarında çeşitli şekillerde yer alan hayvanlar animist dönemdeki fonksiyonlarına benzer fonksiyonlar üstlenerek masallarda yer alırlar. At, geyik, deve, yılan, alp karakuş (zümrüdü anka) kırgız masallarında mitolojik özellikler gösteren hayvanların başında gelmektedir. At, pek çok kırgız masalında sadece binek hayvanı olarak yer almaz, kahramanın dostu, yoldaşı olarak da karşımıza çıkar. Tıpkı insan gibi masal kahramanıyla sohbet eder. Onu tehlikelerden korur. Ve hatta kahramanın yerine kendini feda bile eder. Geyik, kırgız folklorunda önemli bir yere sahiptir. Bugün bile bazı kırgız boyları kendilerinin geyikten türediklerine inanmaktadır. Bu yüzden geyiği müyüzdüü ene veya müyüzdü baybiçe (boynuzlu ana) olarak adlandırırlar. Makalede daha çok hayvanlar olmak üzere kırgız masallarındaki mitolojik unsurlar örneklerle değerlendirilmiştir.

Abstract

Folktales are not dominant as much as Kyrgyz epic but they took a very respectful place in Kyrgyz folk narrations. Kyrgyz people call folktales “cöö comok”. They separate folktales from legend by putting “cöö” infront of “comok”. Folktales find themselves under the influence of legends from time to time, and especially folktales carry archaic and mythological characters. The animals that take place in Kyrgyz folktales carried their roles during animist era. Horse, deer, camel, senpent, fire bird (Zumrud anka) are the animals that are found in Kyrgyz folk tales. The horse, in Kyrgyz folktales, takes place not only as a transportation element but also as a close friend of the hero and company of the hero of the folktale. The horse talks with the hero of the folktale like human beings. Even the horse sacrifices itself behalf of the hero when the time comes. Also, deer has a very important place in Kyrgyz folktales. Even today, some Kyrgyz tribes believe that they have been created by deer and they come from the same blood. For this reason they name deer as “müyüzdüü ene” or “müyüdüü baybiçe” (Hornet mother). In this article mostly animals have been evaluated by their mythological features.