Abdulcelil el-Kazvinî’nin “en-Nakz” Adlı Eseri ve Şiiler Hakkındaki Bilgiler

Özet

İslam toplumu Hz. Peygamber’den sonra çeşitli görüş ayrılıklarına düşmüş ve farklı ekollere ayrılmıştır. Her bir topluluk kendi görüşlerini suçlamalara karşı savunmak yahut karşıt/rakip görüşleri çürütmek amacı ile eserler telif etmişlerdir. Çalışmamıza konu olan en-Nakz isimli eser hicri VI./XII. asırda, Selçuklu saltanatının son dönemlerinde, Şia’ya yöneltilen suçlamalara cevap mahiyetli yazılmış bir eserdir. Eser muhteva olarak oldukça zengin olup, o dönem de yaşayan Şiilerin yaşam merkezleri, sosyo-kültürel konuları, mimarisi, eğitim kurumları, eserleri, yöneticiler ile ilişkileri ve daha birçok konu hakkında malumatlar içermektedir. Eser kaleme alındığı dönem bakımından da İslam Mezhepleri Tarihi açısından dikkate değerdir zira XI. yüzyıl mezhepsel farklılıkların daha fazla gündeme getirildiği ve ihtilafların körüklendiği bir dönem olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu dönemde yaşayan Şiilerin inançlarının ve kültürlerinin daha iyi anlaşılabilmesi bakımından en-Nakz isimli eserin büyük bir öneme haiz olduğu anlaşılmaktadır. Benzer konulara değinen Arapça eserler olsa da o döneme ait teferruatlı bilgi veren ve özellikle Farsça telif edilen başka bir eser bulunmamaktadır.

Abstract

Islamic society fell into various divergences and divided into different schools after the Prophet (pbuh). Each community compiled books in order to defend their views against accusations or refute the views of opponents. The book named en-Nakz which is the subject of our study is a book written in response to accusations against Shia in Hijri sixth century, last period of Seljuk empire. The book is quite rich as the content and includes information about life centers of Shias living in that period, socio-cultural issues, architecture, educational institutions, books, their relations with the administrators and many more topics. The book is noteworthy also because of the period in which the work was written in terms of Islamic Sects history because of XI. century comes across as a period when sectarian differences came to the agenda more frequently and the conflicts were fueled. In terms of a better understanding of beliefs and cultures of Shias living that period, it can be understood that en-Nakz named book possess great importance. Although there are Arabic books that touch too similar subjects, there is no book, especially copyrighted in the Persian language, which provides detailed information about that period.

Anahtar kelimeler: Abdulcelil Kazvinî, Kitab-un Nakz, Selçuklular, Şii, Şia, İmamiyye, Eşariyye