Dergiler / Milli Folklor Dergisi / 2013 / Cilt: 13 - Sayı: 97

Folklorun evrenselleri sorunsalı üzerine bir deneme: Tanım

Un essai sur la problématique des universaux du folklore: Définition

Sayfa
13–30
DOI
—

Özet

nda alanın önde gelen çok sayıda kuramcısı tarafından değişik yöntemler önerilmiştir. Söz konusu ürünleri üretildikleri bağlamda ele almak bu alanda benimsenen bir bakış açısıdır. Alanla ilgili yapılan çalışmalarda, yazılan yazılarda yerele, ulusala bağlılık neredeyse ortak bir tutumdur. Evrenselliğin ise, kimilerince gerekliliğinden söz edilse de, folklorik ürünlerin değerlendirilmeleri aşamasında pek fazla önemsenmediği hemen göze çarpmaktadır. Oysa bilindiği gibi, özellikle yazınsalın alanında bir yapıtın yazınsallığını, türsel olarak ait olduğu kategoriyi, değişmezlerini belirlemek için ortak dilin ne olduğu da ortaya çıkarılmaya çalışılır. Söz konusu dil aynı türden yapıtların evrensel düzlemde değişmez ya da en benzeşen ortak yanlarına karşılık gelir. Benzer bir arayışta olan yapısalcı bir yak- laşım benimseyenlerin amaçları özetle şunlardır: yapıtları ölü birer dizge olmaktan kurtarmak, canlı, devingen birer nesne durumuna getirmek, bir çağdan ötekine varlıklarını sürdürmelerine olanak sağ- lamak. Basmakalıplaşmış ürünler olma tehlikesiyle yüz yüze olan folklorik ürünlerin de benzer bir bakış açısıyla ötekiler karşısında tanımlanmaları onların ölü birer dizge olmalarının önüne geçecektir. Bu amaçla bu çalışmada çözümsel bir yol izlemeden, kimi kuramsal tanımlamalar üzerinden giderek ve Nasreddin Hoca Hikâyelerini temel alarak, folklorik olanın evrensellerini belirlemenin önemi, bir halkın imge evrenine gönderen bir ürünün başka bir halkın benzer ürünüyle yan yana konduğunda devingenliğini sürdüreceği vurgulanmaktadır.

Abstract

Dans le but de la définition, de l’analyse et du sémantique des produits classés comme folkloriqu- es, les éminents spécialistes du domaine n’ont pas manqué d’en proposer diverses méthodes d’approche (nous n’avons pas l’intention d’en proposer une nouvelle). L’approche contextuelle des oeuvres folklo- riques dont l’on fait l’objet de recherche est celle qui est la plus connue et la plus adoptée. C’est une attitude commune que de rester fidèle à ce qui est national ou local dans les travaux effectués sur le domaine. Quoique l’on parle, par certains, de la nécessité de l’universalité (universel qualifie ou désigne une situation, ‘universaux’ renvoient aux constantes structurales ayant une valeur universelle d’une oeuvre ou d’un genre) il est pourtant négligée lors de l’évaluation des produits folkloriques. Or, comme on le sait, pour définir la littérarité d’une oeuvre littéraire, la catégoire à laquelle elle appartient, fixer ses constantes génériques, on s’attache à définir les caractéristiques de la langue commune. Il s’agit de là de déterminer au niveau universel des constantes ou, au moins des aspects communs des oeuvres du même type. L’objectif de ceux qui ont adopté une approche structuraliste se résume ainsi: sauver les oeuvres d’être considérées comme des systèmes désuets, les rendre des objets plus dynamiques, leur permettre ainsi de se perpétuer d’une époque à l’autre. La définition des objets folkloriques, dans une telle perspective, qui risquent d’être stéréotypés empéchera de les évaluer comme des systèmes morts face aux autres. Pour ce faire, sans suivre une démarche analytique, en partant de certaines définitions théoriques et en prenant pour référence les historiettes de Nasreddin Hoca, nous nous contentons de souligner l’importance de définir les universaux de ce qui est classé comme folklorique, de garder intact son dynamisme, si l’on met un produit folklorique qui représente l’imaginaire d’un peuple à côté d’un autre produit de la même catégorie ayant une fonction similaire.