Kendine dönüşen kahraman: Oğuz Kağan destanı'nda iktidar ve kut

Özet

Mitolojik metinler, kahraman ve iktidar bağlamında incelendiğinde tanrısal, siyasal ve örfi ol- mak üzere üç boyutlu bir iktidar ilişkisi gözlenebilir. Bu makalede kut kavramı tanrısal, siyasal ve örfi olmak üzere üç boyutlu iktidar anlayışını içinde barındıran bir kavram olarak değerlendirilecek ve Oğuz Kağan Destanında kahramanın iktidarı, merkez simgeciliği ve arketipsel ilk örnekler üzerinden çözümlenecektir. Kahramanın kendilik arketipine ulaşma evrelerindeki yolculuğu ile iktidarındaki dö- nüşüm süreçleri arasında bir bağ bulunmaktadır. Bu bağ kahramanın tanrısal, siyasal ve örfi iktidarın tam da merkezinde bulunma hâline gönderme yapar. İlk örneğe gönderme yapan kahraman göksel ve evrensel olma özelliğiyle kolektif bilinçdışının yayılmacı özelliğini kullanır. Bu özellik ona hem tanrısal iktidarın, hem siyasal iktidarın hem de örfi iktidarın merkezinde durma kudreti sağlayarak evrensel bir boyut katar. Makalede Oğuz Kağanın iktidar algısını elde ediş ve kullanış biçimleri çözümlenmiş- tir. Bunun yanı sıra Oğuz Kağanın arketipik bir kahraman olarak kendilik arketipine nasıl eriştiği metinden örnekler verilerek çözümlenmiştir. Oğuz Kağanın tam anlamıyla hem kendi psişik iktidarı- nın merkezinde hem de kut kavramı ile tanımlayabileceğimiz üç boyutlu iktidar anlayışı bağlamında siyasal, örfi ve tanrısal iktidarı yansıtabilen uygarlaştırıcı bir kahraman olduğu görülmüştür.

Abstract

When the mythological texts are analyzed especially in the context of hero and power relationship the three layered journey can easily be observed. These three layers of power are divine, political and the customary powers. In this study the term of kut will be evaluated as a term that consists the three dimensions of the power. Thus the term kut will be examined in the epic of Oguz Kagan with in the con- text of axis mundi and archetypes. There is a strong link between the journey of hero as a self-archetype and his power transformation processes. This strong link refers that the hero as a self-archetype in- cludes the three dimensions of power. This shows that the hero is a center like axis mundi of the epic. The hero as a self-archetype uses the invasive features of collective unconscious. With this potency the hero can be universal and stands in the axis mundi of the three dimensions of power, the power of god, the power of politics and the customary power. Therefore in this study Oguz Kağan is analyzed with the ways of his journey of reaching the power states. And besides this study demonstrates how the Oguz Kagan occupies the axis mundi in power relations as an archetypical and divine hero, and how he gath- ers around him celestial and customary power within the axis mundi consept of the kut, which means sacred in Turkish. When we read within the context of archetype relating with collective unconscious- ness and the hero that is both stands at the center and celestial world, it can be easily observed that Oguz Kagan reaches his own archetype as hero that brings civilization.