Türk masal anlatıcısının kimliği

Özet

Türk dünyasında masal anlatıcılarının kimliği mitolojik bir geçmişe uzanmaktadır. Masal anlatı- cılarının ilk atasının, tıpkı ilk şaman ve ilk yönetici gibi yaratılışın başında Tanrı tarafından yer altına gönderilen Erlik tarafından eğitildiğine inanılmaktadır. Bu sayede Erlik/Şeytan hakkında gerçekleri öğrenen ilk anlatıcılar, ondan korunmayı ve masal anlatarak içinde bulundukları toplumları korumayı hedeflemişlerdir. Mitolojik âlemden reel âleme geçişin sembolü gibi görünen masal anlatıcılarının kim- liği geleneksel dünya görüş çerçevesinde şekillenmektedir. Geleneksel dünya görüşün canlılık durumu- na göre Türklük coğrafyasının çeşitli bölgelerinde masal anlatıcılarının koruyucu ruhlarının olduğuna inanılması, yeteneklerinin kuşaktan kuşağa geçmesi, şaman hastalığına benzer bir hastalık geçirmele- ri ve yeteneklerini rüyada almaları gibi hususlar, Türk masal anlatıcılarının kimliğini belirleyen mito- lojik köklerdir. Kitabî dinlerin kök saldığı coğrafyalarda ise geleneksel dünya görüşün silikleşmesi, do- layısıyla masal anlatıcılarının bu köklerden uzak kalarak anlamını ve işlevini yitirmesi söz konusudur. Örneğin İslâm kültürünün hakim olduğu Anadolu Türklüğünde destan ve masal anlatıcılarının işlevi ve kutsallığı din adamlarına geçmiştir. Bunun en önemli göstergesi, ikincil sözlü belleğin en baskın karakterli örneği olan TV ekranlarında, özellikle Ramazan programlarının en aranan anlatıcılarının, İslami kıssaları büyük bir ustalıkla anlatabilen din hocalarının olmasıdır. Oysa Tanrının yeryüzünde pek çok millet yarattığına ve bu yaratmada bir hikmet olduğuna inanılması anlayışı dikkate alınarak geleneksel kültür anlatıcılarına da gereken önemin verilmesi gerekmektedir.

Abstract

The storytellers identity is lies mythological roots in the Turkish world. İt is believed that sto- ryteller of the first ancestors are trained, just as the first administrators and the first shamans, at the beginning of the creation by God to sent underground by Erlik. In this way, the first narrators learned reals about Erlik/Demon and they intended to protect him and their communities by telling tales. The storytellers identity that symbol looks like the transition from the mythological world to real world is shaped within the framework of the traditional wordview. According to the traditional worlview of vi- tality, in the Turkishness geography of various regions, such as believed to be storyteller of the protec- tive spirits, they skills are pass from generation to generation, they are passing disease similar shaman disease and they take ability to dream are mythological roots of Turkish tale tellers identifying. But it is possible, in the geographys where religions rooted there, the traditional worlview to become indis- tinct, so storytellers as staying away from these roots, the loss of meaning and function. For example, in the Anatolian Turkish Islamic culture, storytellers sanctity and function is passed to the hodja. The most important indicator, examples of secondary verbal memory, which is the most dominant character in the TV screen, the hodja has been especially the most sought narrators of Ramadan programs, who the Islamic stories can tell a great expertly. However, the traditional culture teller must also be given due importance, because it is believed to be God created many nations and to approach these creation of wisdom.