OSMONAALI SIDIKOV'UN KIRGIZ ŞECERESİ: MUHTASAR TARİH-İ KIRGIZİYA

Özet

Şecere, "Bir kimse veya ailenin en uzak atasından başlayarak kendisine kadar gelen bütün fertlerini gösteren çizelge" olarak tanımlanmakla birlikte, "Bir kavmin veya bir boyun kökeni hakkındaki bilgilerin toplamı" olarak da değerlendirilebilir. Şecere tespiti, eski bir gelenektir. Çoğu toplumda olduğu gibi, Türk kökenli topluluklarda şecere tespitine önem verilmiş, soylu bir aileden gelmek toplumsal üstünlük ve ayrıcalık olarak kabul edilmiştir. Kırgız sözlü edebiyatının en yaygın örneklerinden olan şecereler, manzum veya mensur olarak söylenebilir. Müstakil olarak söylenip yazıya aktarıldıkları gibi dastan "destan", ulamış "efsane", koşok "ağıt", comok "masal", legenda "efsane" gibi türler içinde de bulunabilir. Kırgızların şecere bilgisine verdikleri önem, içinde bulundukları siyasi ve sosyal şartların bir sonucudur. Kırgız halkı, şecere bilgisine verdiği önemle millî kimliğini yeniden keşfetmeye başlamış, şecere bilgisi onları birbirine bağlayan ve başka halklardan ayıran önemli bir unsur olmuştur. Bu çalışmada Moldo Osmonaalı Sıdıkov'un, kendi deyimiyle Kırgız halkını bilinçlendirmek ve diğer halkların Kırgız tarihini öğrenmeleri için 1913'te kaleme aldığı Muhtasar Tarih-i Kırgıziya adlı eseri üzerinde durulacaktır. İki kitap kaleme alarak ve öğretmenlik yaparak halkına hizmet eden, onların okuma yazma seviyesini yükseltmeye çalışıp aydınlanmasına katkıda bulunan O. Sıdıkov'un diğer Çağatay mektebi mensupları gibi Ebu'l-Gazi Bahadır Han'ın Şecere-i Terakime'sinin etkisinde oluşturduğu eseri, yazıldığı dönem içinde değerlendirilecek ve söz konusu dönemle ilgili bilgilere de yer verilecektir.

Abstract

Although genealogy is defined as "a chart of a person or members of a family coming up to all starting from the most distant ancestor", it can be also evaluated as the total of information about the origin of a nation or a tribe. Genealogy detection is an old tradition. As in most societies, in the Turkish originated communities has been given importance to the genealogy determination because of coming from a noble family has been regarded as a social advantage and privilege. Genealogies which are the most widespread examples of Kyrgyz literature, can be said as written or oral. They are written and said indepently and also involved in genres like dastan "epos", ulamış "legend", koşok "lament", comok "tale", legenda "legend". As a result of the political and social conditions, Kyrgyz people give importance to the knowledge of the genealogy. The Kyrgyz people has started to rediscover his national identity given by the tradition of genealogy. Hence the genealogy information has become a key element binding them together and distinguish them other nations. In this study, the work named Muhtasar Tarih-i Kırgıziya, the aim of which is to raise awareness of the Kyrgyz people in his writer's own words, was written in 1913 by Moldo Osmonaalı Sıdıkov has been examined. O. Sıdıkov, who both wrote two books and served the people as a teacher tried to raise the level of literacy and contributed to enlightenment his public. As if other Chagatai school members his work which was formed in the effects of Abu alGhazi Bahadır Khan's Şecere-i Terakime, will be evaluated in the period its belong to and will also be provided with information about the period belongs it.