SAYI SİMGECİLİĞİNDEN KEHÂNETE BİR MECZUP VE ESERİ ÂŞIK CEMÂL VE AMASYA SEYAHATNÂMESİ

From Number Symbolism to Prophecy, an Ecstatic and His Work Aşık Cemal and The Book of Amasya Travel

Özet

"Meczup", İslam dünyasında Allah aşkıyla kendinden geçen ve bir daha da ayılamayan anlamındadır. Bu anlamıyla "deli" teriminden farklı bir kategori olarak ele alınmakta, meczuplara saygı gösterilmektedir. Bu meczuplardan biri olarak nitelendirilebilecek Âşık Cemâl, 1875'e doğru İstanbul'da doğmuş olup ölüm tarihi bilinmemektedir. Ancak 1940'lı yıllarda hayatta olduğu anlaşılmaktadır. Osmanlı'dan Cumhuriyet'e geçiş İstanbul'unun meşhur simalarından olan bu zât, tek telli sazıyla kahve ve sokaklarda yaşam savaşı vermiştir. Âşık Cemâl'den elimize Amasya Seyahatnâmesi isimli tek eser kalmıştır. On altı sayfalık bu risale, yazarının beş rakamı çerçevesinde oluşturduğu bir takım kehanetlerini içermektedir. Bu kehanetlerin önemli bir kısmı millî meselelere aittir. Yazar, Çanakkale ve Sakarya harplerinin kazanılması, şapka iktisası gibi hususlarda sakalını kesmek, çıngırak çalmak gibi bir takım işaretlerle toplumu önceden haberdar ettiği iddiasındadır. Risalenin temelini oluşturan temel anlayış ise tasavvuftur. Kendisi de Halvetî tarikatına mensup olan Âşık Cemâl, vahdet ve aşk terimleri temelinde bir evren anlayışı sergilemektedir. Evrende sadece Allah'ın hakiki vücuda (varlığa) sahip olması demek olan vahdete, Cemâl'in sazının tek telli olması işaret etmektedir. Ancak yine risalede bu tasavvufi yaklaşımla birlikte, tek telin "saadet" ve "vahdet-i milliye"ye de işaret etmesi, yazarın aynı zamanda politik bir tutum takındığının göstergesidir. Aşk ise Cemâl'e göre evrenin mayasıdır. "Hak âşığı" olan yazar, derbeder yaşantısının ipuçlarını vermektedir. Âşıklık hâli onun Allah ile yakınlık kurmasını sonucunu doğurur ki böylece gelecekten haber vermesi mümkün olabilmektedir. Bu makalede Âşık Cemâl'in hayatı hakkında bilinenler ortaya konacak, Amasya Seyahatnâmesi'nin tespit edilebilen üç varyantındaki değişiklikler mercek altına alınacak ve son olarak da eserin 1926 baskısı içerik bakımından incelenecektir. Bu incelemede eserin tasavvufi arka planı, kehanet motifinin Türk ve İslam kültüründeki yeri dikkate alınacaktır. Böylece eserin basit bir akla geleni yazma olmadığı, Âşık Cemâl'in devrin halkının önem verdiği hususları kullanmak suretiyle risalesinin satışını artırma amacını güttüğü gösterilecektir

Abstract

In the world of Islam, an ecstatic means someone who has been overwhelmed by the love of God and has never been awakened from this again. In this sense, it is regarded as a different category from “lunatic,” and the ecstatic are respected. Âşık Cemâl, who can be considered one of these ecstatics, was born around 1875 in Istanbul, though it is not known when he died. However, it is understood that he was living in the 1940s. As one of the well-known figures in Istanbul in transition period from the Ottoman to the Republic, he fought for a living with his single string instrument in the streets and coffeehouses. The only work that remained from Âşık Cemâl is The Book of Amasya Travel. That sixteen-page booklet includes some prophecies based on number five. An important part of these prophecies refer to national issues. The author claims that he has informed the public in advance about matters such as Çanakkale Victory, Sakarya Victory, or Hat Reform by means of some signals like cutting his beard or ringing a bell. The fundamental view which underlies the booklet, however, is the Islamic Mysticism. Âşık Cemâl, who was also connected to the Halveti order, presents an understanding of the universe based on the terms unity and love. Cemâl’s instrument’s being one-stringed points out the term unity (vahdet), which means only God has true existence. Nevertheless, despite this mystic approach in the booklet, the single string refers to felicity and national solidarity as well, which indicates that the author adopted a political attitude at the same time. Love, on the other hand, is the yeast of the universe in his views. His state of devotion leads to establishing closeness to God, so it is likely for him to foretell about future. In this article, what is known about Âşık Cemâl’s life will be presented, and, following this, his work, The Book of Amasya Travel, will be analyzed. In the analysis, the sufistic background of the work and the place of prophecy motif in Turkish and Islamic cultures will be taken into consideration. Consequently, it will be revealed that the work is not simply an act of writing on impulse, and the writer pursued a goal for selling his booklet by means of using the subjects which were considered important by the public in that period