İSLÂM BORÇLAR HUKUKUNDA İSTİSNÂ' (ESER) SÖZLEŞMESİ (Türk Hukuku İle Mukayeseli)

Özet

İstisnâ’ (eser) sözleşmesi insanlar arasında ihtiyaç olarak eski tarihlerden bu yana uygulanmaktadır. Erken dönemlerde satın almak için hazır olmayan daha basit malların tedariki maksadıyla uygulamaya konu olmuştur. Sahip olduğu bu özelliğin taraflar için bir zarar ve aldatmaya yol açmaması üzerinde durulmuştur. Bu işlem meşruiyetini teâmül hâline gelmesi ile kazanmış ve hukuk sistemleri içerisinde yerini almıştır. Bu yer almayı batı hukuku çizgisinde Roma Hukukundan başlayarak gözlemek ve Türk Hukukunda da bunu takip etmek mümkündür. İslâm Hukukunda bu sözleşmenin meşruiyeti bakımından özellikle Hanefilerde teâmüle çokça vurgu yapılır. Uygulamadaki ihtiyaç ve yaygınlık sebebiyle genel bir kabulün var olduğu kabul edilmektedir. Aksi halde klasik görüşteki olmayan bir malın satışı yasağına maruz kalacaktır. Hukuki mahiyetindeki tartışmalar Mecelle ile birlikte günümüzdeki ihtiyaçlara önemli ölçüde cevap verir tarzda neticelenmiş ve Osmanlı hukukuna da bu şekilde yansımıştır. Günümüzde bir çok alanda uygulama imkanı bulan eser sözleşmesi ile daha basit konuların sözleşmeye bağlandığı gibi, büyük inşaat ve yapım projeleri ile proje finansmanı alanları da sözleşme konusu olabilmektedir. Gelinen noktada İslâm ve Türk Hukukunun ayrıldıkları noktalardan daha fazla benzeşen yönlerinden bahsetmek mümkün görünmektedir.

Abstract

The contract for work has been implemented since the ancient history as a need for people. It was implemented for the purpose of supplying simpler goods that were not ready for purchase at the time of contract in early periods. It is emphasized that this feature does not cause harm and deception for the parties. This transaction gained its legitimacy by becoming customary law in some goods and took its place in the legal systems. It is possible to observe this situation starting from the Roman Law in line with western law and to follow it in Turkish Law. In terms of the legitimacy of this contracts in Islamic law, it is especially made emphasis to the customary law implementation especially in the Hanafis. It is accepted that there is a general acceptance due to the need and prevalence in practice. Otherwise, it will be subject to the prohibition rule on the sale of non-existing goods which is being in the classical approach. The debates in the legal nature of this contract have been significantly concluded with Mecelle in a way that responds to current needs and this is reflected in Ottoman law as well. The contract for work which has the opportunity to practice in many areas ranging from simpler topics and construction projects to the finance area, can be the subject to agreement. At this point, it is possible to talk about the aspects of Islam and Turkish Law which are more similar than the points they are separated.

Anahtar kelimeler: İslâm Hukuku, Türk Borçlar Hukuku, Eser Sözleşmesi, Sipariş Anlaşması, Tedarik Sözleşmeleri