KUR’ÂN-I KERÎM’DE TEBENNÎ İLE İLGİLİ ÂYETLERE EBÜ’L-BEREKÂT ENNESEFÎ VE ADUDÜDDÎN EL-ÎCÎ’NİN YAKLAŞIMLARININ MUKÂYESESİ

Özet

Hukuk ıstılahında tebennî/evlat edinme; “bir çocuğu kendi öz babasından başkasına nispet etmek, onun adına çağırmak ve onun nüfusuna kaydetmek”[1] anlamında kullanıldığı görülmektedir. Ahzâb; 33/4, 5, 37, 40. ayetlerin hükmü ve Hz. Peygamber’in (s.a.s.) âzâdlı kölesi Hz. Zeyd (r.a.) hakkındaki uygulaması gayet açık olduğu için, öz babası bilinen bir çocuğun sadece bu öz babaya nispet edilmesinin gerekliliği ve bir başka babaya nispet edilmesinin haram olduğu hususunda mezhepler arasında ihtilaf yoktur. Bunun tabiî bir sonucu olarak; bir Hanefî fakihi ve müfessiri olan Ebü’l-Berekât en-Nesefî (ö. 710/1310) ile Şâfiî ulemâsından diğer müfessirimiz Adudüddîn el-Îcî’nin (ö. 756/1355) de aşağıda göreceğimiz üzere bu kanaatte oldukları açıktır. Ancak fıkıhta ve her iki mezkûr mezhep arasındaki ihtilaf; a- köle çocuklar ve b- lakît (sahipsiz, kaybolmuş, terkedilmiş ve sonradan bulunmuş) çocuklar örneklerinde olduğu gibi, babaları bilinmeyen çocukların bir başka babaya nispet edilip edilemeyeceği ya da onları bulan kimselerin onlar üzerindeki babalık iddiâları hususundadır. “Evlat edinme” konusunda daha önceden yapılmış değerli çalışmalar mevcuttur.[2] Ancak biz makalemizde konuyu Nesefî ile Îcî arasında ele alacağımızdan hem ikisi hem de mezhepleri arasında mukâyeseli ve farklı bakış açılarının ortaya çıktığı görülecektir. [1] Kal’acî, Kuneybî, Mu’cemü lüğati’l-fukahâ’, “tebennî” md, s. 121; Ayverdi, İlhan, Misalli Büyük Türkçe Sözlük, s. 3105; Doğan, Mehmet, Büyük Türkçe Sözlük, s. 1592.