ESKİ ANADOLU TÜRKÇESİ BAĞLAMINDA "OHT" SÖZCÜĞÜ

Özet

Eski Anadolu Türkçesi, XI. yüzyılda Oğuz Türklerinin Anadolu coğrafyasına göçleriyle başlayan süreçte oluşan ve ‎daha sonraki yüzyıllarda Batı Türkçesinin temelini teşkil edecek olan yazı dilinin adıdır. Bu dönem Osmanlı Türkçesi ‎dönemiyle devam ederek bugün resmî konuşma ve yazı dilimiz olan Türkiye Türkçesinin de temelini oluşturur. ‎Selçukluların Anadolu coğrafyasına girişiyle yoğun bir Türk nüfusu fethedilen bölgelere yerleşmiş bununla beraber ‎Türkçenin bu yeni coğrafyada konuşma ve yazı dili olma süreci başlamıştır. Türkçenin Anadolu’daki bu ilk yıllarına ait ‎bugüne ulaşabilmiş yazılı eser sayısı oldukça sınırlıdır. Bunda Selçuklu Devleti’nin Türkçeyi devlet ve bürokrasi dili ‎olarak kullanmaması, Arapça ve Farsçanın ulema ve devlet adamları tarafından tercih edilmesi etkilidir. Eski Anadolu ‎Türkçesi verimli ve en güçlü dönemini Selçuklu Devleti sonrası Anadolu coğrafyasının farklı bölgelerinde kurulmuş ‎olan beylikler zamanında yaşamıştır. Beylikler döneminde Anadolu’nun farklı şehirleri beylik merkezleri olmuş ve bu ‎merkezlerde Türkçenin Anadolu sahasındaki önemli ve çok kıymetli eserleri verilmiştir. Anadolu’da Türkçenin yazı dili ‎olma süreci bu dönemde önemli ölçüde mesafe kat etmiştir. Bugün bu dönemden kalan eserlerin hemen hemen hepsi ‎incelenmiş haklarında pek çok ilmî çalışma yapılmıştır. Dönemin sözvarlığı çeşitli sözlüklerde ve incelenen eserlerin ‎dizin bölümlerinde ortaya konulmuş yine dönemin gramer özellikleri büyük ölçüde tespit edilmiştir. Fakat dönemin ‎sözvarlığı içerisinde üzerinde tekrar durulması, müstakil çalışmalar yapılması gereken pek çok sözcük bulunmakta bu ‎sözcüklerin Eski Türkçe, Orta Türkçe ve günümüz lehçelerindeki görünümlerine bakılması gerekmektedir. Sadece bir ‎eserde tespit edilen hapaksları da bu tür derinlemesine çalışmalarla yeniden anlamlandırma imkanı ortaya çıkacaktır. Bu ‎çalışmada sadece Eski Anadolu Türkçesi dönemi eserlerinde kullanılmış olan “oht” sözcüğü ele alınacaktır. Bu sözcük ‎Türkçenin başka dönemlerinde yazılan eserlerde tespit edilmemiş olup sadece Eski Anadolu Türkçesine mahsus bir ‎kullanımdır. Sözcük hakkındaki genel görüş; Arapça “vakt” sözcüğüyle ilgili olduğudur. Bu sözcüğün Türkçeye ‎girdikten sonra fonetik değişikliğe uğradığı ve bir söyleyiş biçimi kazandığı düşünülse de konuyla ilgili farklı tespitleri ‎verecek bu sözcüğü tartışmaya açacağız. Sözcüğün Türkçe kökenli mi yoksa yabancı menşeili mi olduğu üzerinden ‎giderek tarihsel sürece ve sözcüğün kullanım alanlarına bir yorum getirmeye çalışacağız. Yazılı kaynakların tanıklığının ‎yanı sıra sözcüğün Anadolu ağızlarındaki kullanımı da değineceğiz. Bu konuda Anadolu ağızlarının ciddi bir belirleyici ‎olduğunu düşünmekle beraber Türkçenin farklı lehçelerindeki tarihi metinler ele alınıp bu sözcüğün veya bu sözcükle ‎bağlantılı olduğu düşünülen sözcüklerin köken ve bağlamları ortaya konulacaktır.‎

Abstract

Ancient Anatolian Turkish is the name of the literary language that formed in the process that ‎began with the migration ‎of Oghuz Turks to Anatolian geography in the XI century and will ‎form the basis of Western Turkish in the following ‎centuries. This period continuing with the ‎Ottoman Turkish period creates the basis of Turkey Turkish, which is the ‎official spoken and ‎written language today. With the introduction of Seljuks to Anatolian geography, a large ‎Turkish ‎population settled in the conquered regions, and with this, Turkish has started to ‎become the language of speech and ‎writing in this new geography. The number of written ‎works that have survived to this day from these early years of ‎Turkish in Anatolia is quite ‎limited. In this case, the fact that the Seljuk State didn't use Turkish as the language of state ‎‎and bureaucracy and that Arabic and Persian were preferred by science people and statesmen ‎is quite effective. The ‎productive and most powerful period for the old Anatolian Turkish was ‎the period of the principalities established in ‎different regions of Anatolian geography after ‎the Seljuk State During the principality period, different cities of Anatolia ‎became principality ‎centers, and the important and very valuable works of Turkish in the Anatolian area were ‎produced ‎in these centers. The process of becoming the written language of Turkish in ‎Anatolia has come a long way in this ‎period. Today, almost all of the works from this period ‎have been examined and many scientific studies have been ‎carried out. The vocabulary in this ‎period has been revealed in various dictionaries and index sections of the studied ‎works, ‎again, the grammatical features of the period have been identified to a great extent. However, ‎there are many ‎words in the vocabulary of the period that need to be dwelled on again and to ‎be studied individually. It is necessary to ‎look at the appearance of these words in Old ‎Turkish, Middle Turkish and in today's dialects. With such in-depth ‎studies, it will be possible ‎to reinterpret the hapaxes detected in only one work. In this study, the word "oht" used only ‎‎in the works of the Old Anatolian Turkish period will be discussed. This word has not been ‎detected in the works ‎written in any other periods of Turkish and is used exclusively in the ‎Old Anatolian Turkish. The general view about the ‎word is that it is related to the Arabic ‎word "vakt (time)". Although it is thought that this word has undergone a phonetic ‎change ‎after entering Turkish and has acquired a new phraseology, we will open this word to ‎discussion to give ‎different verdicts on the subject. We will try to make an interpretation of ‎the historical process and the usage areas of the ‎word by considering whether the word is of ‎Turkish origin or foreign origin. In addition to the testimony of written ‎sources, we will also ‎mention the use of the word in Anatolian dialects. Although we think that Anatolian dialects ‎are a ‎serious determinant in this issue, historical texts in different dialects of Turkish will be ‎discussed and the origins and ‎contexts of this word or the words that are thought to be related ‎to this word will be revealed.‎