TÜRK HAKANLIĞI (KARAHANLI)’DA HAN SÜSİ: EVLATLIK ORDUSUNDAN KOMİTELER ve TEGİNLERE HAKANLIK GULAMLARI ve HAKAN OĞULLARI

Özet

Türk Hakanlığı (766-1212) ordusu iki ana sınıftan oluşmaktadır. Bunlardan ilki “han süsi” yani hakan ordusudur. Diğeri ise “kara kamag süsi” denilen halk ordusudur. Bu makalenin konusu olan “han süsi”, gulâm sınıfına mensup hakanın muhafızları ve has askerleri ile merkezî otoriteye hiyerarşik basamaklar ile bağlı hakanın oğulları ve diğer akrabalarından müteşekkildir. Türk Hakanlığı hem yerleşik hem de bozkırlı kültürü temsil eden bir Türk devlettir. Dolayısı ile askeri kaynağı, hem bozkırlı komitelerden hem de yerleşik unsurun “evlatlık ordusu” ve “tegin”lerinden beslenmektedir. Türk Hakanlığı’nın İslâm dairesine girmesinden sonra ise bu askeri kavramların yerini “gulâm” ve “ben-i hakan” yani hakan oğulları tabirinin aldığı görülmektedir. Bu kapsamda ele alınan makalede hakanlığın han süsi, İslâm öncesi ve İslâmi dönemler gözetilerek detaylı bir şekilde irdelenmektedir.

Abstract

The Turkish Khanate (Qarakhanids) army consists of two main classes. The first is “Khan susi”. So it's the king's army. The other is the people's army (that is, kara kamag susi). The "Khan susi", which are the subject of this article, are the khan's palace guards and special forces. In addition, the sons of the khan are another part of this military force. The Turkish Khanate is a Turkish state that represents both established and steppe culture. For this reason, the military source consists of both “adoption army (evlatlık ordusu)” and tegins. After the Turkish khanate entered Islam, the names "gulam" and "ben-i khan" are being used instead of these military concepts. In this article, these concepts are examined in detail in the pre-Islamic and Islamic periods.