Sünnî Müslüman Âlimlerin Mantık İlmi Karşısındaki Tavırları (1500-1800)

Özet

Bu makalede, Goldziher’in son dönem literatürde oldukça yankı bulmuş olan on üçüncü ve on dördüncü yüzyıldan itibaren Sünnî Müslüman âlimlerin git gide mantık gibi aklî ilimlere düşman oldukları yönündeki görüşünü tartışacak; altıncı, yedinci ve sekizinci yüzyıldaki fetvalar ve tartışmalar üzerinden bu görüşün ne kadar yanlış olduğunu ortaya koymaya çalışacağım. Mağrib, Mısır ve Türkiye’deki âlimler arasındaki yaygın kanaat, mantık ilminin caiz olmasının da ötesinde mantıkla ilgilenmenin müstehap, hatta farz-i kifâye olduğu yönündeydi. Her ne kadar o dönemde, Kâdızâdeliller gibi aykırı sesler bulunsa da on dokuzuncu ve yirminci yüzyıllarda Selefîyye akımının ortaya çıkışına kadar Sünnî âlimler arasında ana akım bu gibi görünmektedir.

Abstract

In the present article, I discuss Goldziher's contention (echoed in more recent literature) that from the thirteenth and fourteenth centuries, Sunni Muslim scholars ('ulama') became increasingly hostile to rational sciences such as logic. On the basis of discussions andfatawa by Sunni scholars in the sixteenth, seventeenth and eighteenth centuries, I show that this idea is radically mistaken. Mainstream scholars in the Maghrib, Egypt and Turkey considered logic to be not only permissible but actually commendable or even a religious duty incumbent on the Muslim community as a whole (i.e. a fard kifayah). Though there were dissenting voices in the period, such as the Qadizadelis, this seems to have been the mainstream opinion of Sunni scholars until the rise of the Salafiyyah movement in the nineteenth and twentieth centuries.