Şark Medreselerinin Kurumsal Yapısı ve İşleyişi: Mardin örneği

Özet

İslam eğitim tarihi içerisinde medreseler önemli roller üstlenmiş ve faaliyet gösterdikleri coğrafyalara önemli katkılar yapmıştır. Anadolu’daki birçok medrese, 1924’te kabul edilen Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile kapatılmasına rağmen Doğu ve Güneydoğu’da ve kısmen Karadeniz’de varlığını devam ettirmiştir. Özellikle Doğu ve Güneydoğu’da, söz konusu medreseler, birer gayr-ı resmî eğitim kurumu olarak belli bir işleyiş çerçevesinde faaliyetlerine devam etmektedir. Bu makale Mardin örneği üzerinden, Doğu ve Güneydoğu medreselerinin kurumsal yapı ve işleyişlerini ele almıştır. Bu çerçevede Mardin’deki medreselerde bulunan medreseli eğitimcilerle yapılandırılmış ve yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmış, öğrencilere anketler uygulanmış; elde edilen veriler tahlil edilmiştir.

Abstract

Throughout the Islamic history, madrasas have a considerable contribution to education, which has played a significant role in the preservation and transmission of Islamic knowledge. As a result of the “Unity of Education Act” passed in 1924, all madrasas were officially closed down in Turkey, but network of the clandestine madrasas have functioned as mechanism of social integration in Southeastern Anatolia. Known as Eastern Madrasas, these Islamic schools were important centers of education and cultural transmission, some of which still exist today. The purpose of the present study is to investigate the institutional structure and functioning of eastern madrasas which are still active in Mardin province. As field researcher, the author of the study interviewed the teachers (structured and semi-structured interviews), conducted a survey of madrasa students, and finally analyzed the data.

Anahtar kelimeler: Medrese, Güneydoğu Anadolu Medreseleri, Din Eğitimi, Eğitim Sosyolojisi