Dergiler / İlahiyat / 2018 / Sayı: 1
İLK DÖNEM DİLBİLİMSEL TEFSİR LİTERATÜRÜNE DAİR BİR ANALİZ -GARÎBU’L-KUR’ÂN ÖRNEĞİ-
- Dergi
- İlahiyat
- Sayı
- 2018 · Sayı: 1
- Sayfa
- 37–50
- DOI
- —
Özet
Dilbilimsel tefsir denilince, ulûmu’l-Kur’ân çerçevesinde birçok kavram akla gelir. Garîbu’l-Kur’ân, İ’râbu’l-Kur’ân, meâni'l-Kur'ân, müşkilü’l-Kur'ân, vücûh ve nezâir vb. kavramlar bunların başlıcalarıdır. Dilbilimsel tefsir alanında, hem ilk döneme ait olması hem de temel sayılması açısından söz konusu kavramlardan üçü ön pala çıkar. Bunlar, garibu’l-Kur’an, İ’râbu’l-Kur’ân ve Meâni’l-Kur’ân’dır. Garibu’l-Kur’an, gerek ilk telif edilme ve gerekse daha farklı bir çerçeveye sahip bulunma açısından diğer iki kavramdan farklılık gösterir. İslam toplumunun farklı kültür ve dilleri içine katması sonucunda ortaya çıkan ihtiyaca cevap vermek için ilk dönemden itibaren dilciler yoğun bir çalışmaya koyulmuş, bu doğrultuda Kur'an'daki garîb kelimelerin izahı faaliyetine yoğunlaşmışlardır. Hicrî ilk üç yüzyılda İbn Abbas’ın Garîbu’l-Kur’ân‘ından, Muhammed b. Uzeyz es-Sicistânî’nin Garîbu’l-Kur’ân‘ına kadar bu sahada birçok eser üretilmiştir. Bu eserler dilbilimsel tefsirin ilk nüvelerini teşkil ederler. Garîbu’l-Kur’ân kavramıyla adlandırılan eserlerde garîb kelimelerin manaları ele alınmış ve bahsi geçen kelimelerin hangi lehçeye ait olduğuna işaret edilmiştir. Diğer yandan bazen de kelimelerin isim, fiil, mastar gibi yapıları ile müfred, tesniye ve cemi’ olma durumlarına işaret edilmiştir. Bunların dışında nahiv bahislerine, hadis ve uzun sened kısımlarına yer verilmemiştir. Bu açıdan Garîbu’l-Kur’ân adıyla yazılan eserler, genel çerçevesiyle İ’râbu’l-Kur’ân ve meâni’l-Kur’an adı altında kaleme alınan eserlerden ayrılmıştır. Zira İ’râbu’l-Kur’ân çalışmaları daha çok nahiv bahislerine yer verirken; Meâni’l-Kur’ân çalışmaları daha geniş ve kapsamlı mahiyette, hem garîb kelimeler, hem i’râb, hem de kırâatları ele almış, bunların yanında az da olsa hadis, sahâbe ve tabiûn kavliyle tefsire yer vermişlerdir.
Abstract
When linguistic interpretation is mentioned, many concepts come into mind within the framework of the Quranic sciences. Garīb al-Qurān, i῾rāb al-Qurān, ma῾ān al-Qurān, macāz al-Qurān, vucūh-nazāir and the other concepts are the major ones. In the field of linguistic interpretation, three of the prominent concepts come to the fore. These are garīb al-Qurān, i῾rāb al-Qurān and ma῾ān al-Qurān. Garīb al-Qurān differs from the other two concepts, with regard to its being an initial compilation and bearing a more specific framework. In order to respond to the need that have emerged as a result of Islamic society’s inclusion of different cultures and languages within itself, linguists have worked intensively since the first period. In this direction, they have focused on explanation of the unknown words in the Quran. In the first three centuries AH, from the Garīb al-Qur'ān by Ibn Abbās up to Garīb al-Qur'ān by Muhammad b. Aziz al-Sicistānī, many works have been compiled in this field. These works constitute the first products of linguistic exegesis. In the works that called garīb al-Qurān, meanings of the unknown words were dealt with and the words were classified in terms of their relation with specific dialects. On the other hand, structures of words, such as names, verbs and infinitive, as well as their types like being singular, dual and plural were pointed out sometimes. However, syntactical topics, hadiths and long narrative chains are not included. In this respect, the works written under the name of garīb al-Qurān were distinguished from the works written under the name of i῾rāb al-Qurān and ma῾ān al-Qurān. Because the i῾rāb al-Qurān studies have dealt with more grammatical issues while ma῾ān al-Qurān studies have inhered a wider and more comprehensive nature, as well as unknown words and syntactical issues and recitation style. In addition to these, hadiths and commentary through narrations dating back to companions and the second generation have took place in those works.