OSMANLI DÖNEMİ’NDE ERBİL KAZASININ EKONOMİK DURUMU

Özet

Osmanlı tarihi araştırmaları içinde şehir tarihi çalışmaları son yıllarda önemli bir yer tutsa da, idarî bir birim olarak kaza statüsündeki yerlerin tarihi ile ilgili çalışmalar oldukça azdır. Bu çalışma azlığı nedeniyle tarihi önemi olan birçok şehir ve kaza hakkında bilgilerimiz sınırlıdır. Bugüne kadar yapılan çalışmalarda da kimi bilgi ve gerçekler isteyerek ve istem dışı göz ardı edilmiştir. Gözden kaçan ve yeterince araştırılmayan bu mekânlardan biri de günümüzde de önemini koruyan bir bölge olan Kuzey Irak coğrafyasında yer alan Erbil Kenti'dir. Bu çalışma da Erbil ile ilgili farklı dillerdeki kaynaklara ulaşarak kentin Osmanlı Devleti dönemindeki ekonomik durumunu keşfetmeyi amaçlamaktadır. Kentin ekonomisi ele alınırken Erbil'in ziraati, toprak düzeni, 1858 Arazi Kanunu'nun Erbil'e etkisi, Erbil'de iltizam uygulaması, Arazi-i Seniyye, Erbil halkının iktisadi durumu, ticaret, sanayi ve esnaf grupları incelenmiştir. 19. yüzyılda Erbil kazasındaki topraklar devlet ve vakıf arazileri olmak üzere ikiye ayrılır. Bu arazilerden elde edilen vergi geliri Erbil kazası içerisinde yer alan askerlerin maaşlarına, tekkelerin ve zaviyelerin ihtiyaçlarına harcanmıştır. Belgelerden anlaşıldığı kadarıyla Erbil’de herhangi bir nehir ve su kaynağının bulunmaması buradaki zirai üretimin sadece yağmur suyuna dayalı olarak yapıldığını göstermektedir. Şehrin üretim ve ticaret kapasitesine bakıldığı zaman ulaşım ve konumu itibari ile önemli bir noktada yer almasına rağmen Erbil'in tahıl haricinde herhangi bir ürünü ihraç edemediği ve bu noktada oldukça kısır kaldığını söyleyebiliriz.

Abstract

There are few studies on the history of places where have town status as an administrative unit although the studies about the history of the cities in the researches about Ottoman history have an important place in recent years. Due to the lack of study, we have limited information about many cities and towns that have historical significance. Some information and facts are ignored deliberately or indeliberately. One of these places, which is overlooked and not researched enough, is the Erbil City which is located in Northern Iraq geography which is still an important area. This study aims to explore the economic situation of the city during the Ottoman Empire period by reaching the sources in different languages related to Erbil. While considering the economy of the city, Erbil's agriculture, the territorial order, the effect of 1858 Land Law on Erbil, the application of tax-farming in Erbil, the Seniyye lands, the economic status of the people of Erbil, trade, industry and craftsmen groups have been examined. In the 19th century, the lands in Erbil are divided into two as state and foundation lands. The tax revenue from these lands was spent on the salaries of the soldiers involved in the Erbil town and the needs of the derwishes’ lodges. As it can be understood from the documents, the absence of any river and water resources in Erbil indicates that the agricultural production here is based only on rain water. When the production and trade capacity of the city is considered, it can be said that Erbil is not able to export any product other than grain and it is quite infertile at this point.