İbn Âşûr’un Tefsirinde İştikâk Bağlamında Kelimelerin Farklı Köklerden Türetilme İhtimali ve Tefsirdeki Yansımaları

The Different Etymological Roots of the Words in the Tafsir of İbn Âşûr and Its Reflections on the Interpretation

Özet

Nusrettin BOLELLİ-Abdullah BEDEVAProf. Dr., Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi, Arap Dili ve Belağatı AnabilimDalı, [email protected]: 0000-0001-8686-1976Öğretim Görevlisi, Bingöl Üniversitesi Yabancı Diller Yüksekokulu Arap DiliAnabilim Dalı,[email protected]: 0000-0001-9297-9524Geliş Tarihi: 30.01.2019, Kabul Tarihi: 11.03.2019DOI: 10.34085/ buifd.519796 İştikâk olgusu Arapçanın gelişmesi ve gelişen şartlar doğrultusunda ortaya çıkan unsur ve nesnelerin dildeki karşılığının belirlenmesi için önemli bir husustur. “Hem lafız hem de anlam ilişkisi göz önünde bulundurularak bir kelimeyi farklı bir kelimeye dönüştürmek” anlamına gelen iştikâk, kelimenin türetilmesinde meydana gelen değişikliklere göre, sağir, kebir, ekber ve kubbar olmak üzere dört kısma ayrılmaktadır. Bu olgu, özelliğine göre Arapça nasların anlaşılması ve yorumlanması için önemli bir etkendir. Bunun içindir ki ilk dönemden itibaren dil yönü öne çıkmış tefsir kaynaklarında Kur’an âyetlerinin farklı yorumlanmasında önemli bir etken olmuştur. Bu olgunun etkin bir şekilde kullanılarak âyetlerin yorumlanmaya çalışıldığı önemli kaynaklardan birisi de İbn Âşûr’un tefsiridir. İbn Âşûr’un tefsirinde iştikâkın anlamdaki yansımasının sebepleri arasında, türevlerin kök kelimelerin anlamını içermesi, kelimeler arasındaki nüans ve iştikâk neticesinde kelimelerin büründükleri yapısal formlar gibi hususlar olmakla birlikte, kelimelerin muhtemel köklerden türetilebilme ihtimali de bu konuda en önemli etkenlerdendir. Bu çalışmada, Muhammed Tahir b. ‘Âşûr’un, tefsirinde kelimelerin farklı köklerden türetilme ihtimaline binaen âyetlerdeki yansıma şekli ele alınmıştır. Ayrıca konunun daha iyi anlaşılması için iştikâkın tanımı ve kısımları da kısaca açıklanmaya çalışılmıştır.

Abstract

Etymology is an important factor in understanding and interpreting Arabic rules. The impact of etymology on meaning could be observed in different ways. One of these is the possibility that words could have beeen derived from different roots. In the present study, the reflections of etymology in Muhammed Tahir b.’s interpretation “Âşûr’un, et-Tahrîr ve’t-tenvîr” were discussed within the context of derivation of words from different roots. Thus, in order to get a better understanding on the subject, initially, the definition and sections of etymology were briefly discussed, and then the impact of etymology on the meaning in Arabic was emphasized to establish the significance of etymology. In the interpretation of İbn Âşûr, which was the basis of the present study, the discussed words were determined and the samples that reflected the aim of the study were selected and analyzed. In the assessment of the related words, the differences between their use in different interpretation resources were determined and discussed. Thus, the significance assigned to vocabulary etymology by İbn Âşûr was identified, and interpretation differences due to derivation of the words from various roots were presented. As a result, İbn Âşûr’s unique approaches and evaluations were attempted to be determined.