BİNGÖL HALİDÎ ŞEYHLERİNİN OSMANLI RUS SAVAŞI İLE BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞI’NDA GÖSTERDİKLERİ YARARLILIKLAR

Özet

Osmanlının zayıfladığı XIX. yüzyıl ile XX. yüzyılın başlarında 93 Harbi diye anı-lan 1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı, Birinci Dünya Savaşı (1914-1918) ve 1919-1922 yılları arasında yapılan Kurtuluş Savaşı olmak üzere üç büyük savaş ya-şanmıştır. Her üç savaşta da vatan savunması adına hem din adamlarının, hemde tasavvuf ehlinin önemli katkıları olmuştur. 93 Harbi’nde Doğu cephesindeNehri tekkesinden Şeyh Ubeydullah, Bingöl çevresinden Şeyh Ahmed el-Çanî,Şeyh Mahmut Melekanî, Diyarbakır bölgesinden Emir Said Bey, Seyyid Sıbğatullah Arvasî’nin oğlu Şeyh Celaleddin, Bitlis mıntıkasından ve Seyyid Sıbğatullah Arvasî’nin halifelerinden Molla Halid-i Orekî gibi pek çok şeyh ailesi veaşiret ileri gelenleri bu savaşa katılmıştır. Birinci Dünya Savaşı’nda İstanbul’da,Nakşibendî tarîkatine mensup Özbekler Tekkesi Şeyhi Atâ Efendi, Erzurum’daAlvarlı Efe lakaplı Muhammed Lütfî Efendi, Bitlis ve çevresinde başta Ziyauddin Norşinî ve Bediuzzaman Said Nursî olmak üzere Norşin medresesindeyetişmiş birçok tanınmış şahsiyet, yine Bingöl Halidî şeyhlerinden MelekanlıŞeyh Abdullah Efendi, Çanlı Şeyh Eyüb Efendi ile Halifanlı Şeyh MuhammedEmin Efendi bu mücadelelere katılmışlardır. Tasavvuf, Bingöl, Halidîlik, Osmanlı, Rus