BAZI FONETİK ÖZELLİKLERİN DOĞU ANADOLU AĞIZLARINDA KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ

Özet

Simgeler: ӓ - ə (Azerbaycan alfabesinde)ĝ – q (Azerbaycan alfabesinde) ĥ – x (Azerbaycan alfabesinde)Ağız ve şivelerde bir çok fonetik farklılık vardır ki, onlara edebi dilde rastlamıyoruz. Bu farklar Doğu Anadolu ağızlarında çoktur ve bu çalışmada da farkları Azerbaycan Türkçesiyle karşılaştırmalı analiz edilmiştir. Türkiye Türkçesinde kalın ve ince ünlülerin uyumundan dışarıda kalan bir çok alıntı kelimelerin Azerbaycan dilinde uyum yasasına uyduğunu görebiliriz. Örneğin: Türkiye Türkçesinde (TT) avare<Azerbaycan Türkçesinde avara, (TT) badem<(AT) badam, (TT) cevap<(AT) cavab, (TT) ezan<(AT) azan, (TT) helal<(AT) halal, (TT) kale<(AT) ĝala, (TT) selam<(AT) salam. Azerbaycan Türkçesinde olduğu gibi Doğu Anadolu ağızlarının bir çokunda da kalınlık ve incelik uyumundan dışarıda kalan alıntı kelimelerin ünlü benzerlikleri sonuçunda ünlü uyumuna bağlandığı görünür. Örneğin: Erzurum ağzında: (Şenkaya-Olur Türkmen ağızlarında): amanat<emanet (ӓmanӓt), ĝayfa<kahve (ĝӓhve), habar<haber (ĥӓbӓr), mayana<muayine (müayinӓ). Erzincan ağzında: adat<adet (ӓdӓd), manavra<manevra (manevr), ataş<ateş (atӓş), hayrat<hayret (heyrӓt), satan<zaten (onsuzda). Kars, Ardahan ve İğdır ağızlarında: cahal<cehal (cahıl), ĝuluba<kulübe (daĥma), satan<zaten (onsuzda), ataş<ateş (atӓş), sağabı<sahibi (sahibi). Van ve Bitlis ağızlarında: habar<haber (ĥӓbӓr), baĥhça<bahçe (bağça), menfeet<menfaat (mӓnfӓӓt) Elazığ ağzında: tana<tane (dӓnӓ), ataş<ateş (atӓş), barabar<beraber (bӓrabӓr), ecele<acele (tӓlӓsik), mekeme<mahkeme (mӓhkӓmӓ), masala<mesala (mӓsӓlӓn) ve d.

Abstract

There are many phonetic differences in dialects, they do not see in the literary language. These differences are numerous in the Eastern Anatolian dialects and differences are analyzed comparatively in this study with Azerbaijan Turkish. We can see in the Turkey Turkish many excerpts from the harmony of thick and thin celebrities and that they obey the law of integration in the Azerbaijani language. For example: İn Turkey Turkish (TT) avare< in the Azerbaijan Turkish avara, (TT) badem<(AT) badam, (TT) cevap<(AT) cavab, (TT) ezan<(AT) azan, (TT) helal<(AT) halal, (TT) kale<(AT) gala, (TT) selam<(AT) salam. It seems that connects to the vowel harmony as in the Azerbaijan Turkish in the Eastern Anatolian dialects citation famous similarities result. As in the Azerbaijan Turkish in the Eastern Anatolian dialects thickness and finesse the citation of the famous similarities of the words appear to be linked to the famous harmony. For example: İn the Erzurum dialect: (Shenkaya - İn the Olur Turkmen dialects): amanat<emanet, gayfa<kahve, habar<haber, mayana<muayine. İn the Erzincan dialect: adat<adet, manavra<manevra, atash<atesh, hayrat<hayret, satan<zaten. İn the Kars, Ardahan and İghdir dialects: cahal<cehal, guluba<kulube, satan<zaten, atash<atesh, saghabi<sahibi (sahibi). İn the Van and Bitlis dialects: habar<haber, bakhcha<bakhche, menfeet<menfaat. İn the Elazıgh dialect: tana<tane, barabar<beraber, ecele<acele, mekeme<mahkeme, masala<mesala etc.