Dergiler / Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi / 2018 / Sayı: 4
ANTALYA İLİ ELMALI İLÇESİ AĞIZLARININ STANDART TÜRKİYE TÜRKÇESİNDEN FARKLI SES VE ŞEKİL BİLGİSİ ÖZELLİKLERİ
- Sayı
- 2018 · Sayı: 4
- Sayfa
- 62–78
- DOI
- —
Özet
Türkiye Türkçesi ağızları üzerinde yapılan derleme çalışmalarının başlangıç tarihi1860’lı yıllara kadar uzanır. İlk çalışmalar, bir iki istisna dışında genellikle yabancıaraştırmacılara ait olduğundan 1860-1940 yılları arasındaki döneme yabancı araştırmacılardönemi denir. 1940’lı yılların başlarında Ahmet Caferoğlu’nun Anadolu’da yaklaşık20 yıl süren ve 9 ciltlik bir külliyattan oluşan yayın çalışmaları ile birlikte yabancıaraştırmacılar dönemi kapanmış ve yerli araştırmacılar dönemi başlamıştır. Bugün yerliaraştırmacılar tarafından Türkiye’nin pek çok şehrindeki ağızların derlendiği, incelendiği,karşılaştırıldığı ve tasnif edildiği görülmektedir. Yalnız Türkiye’de hâlâ derlemeyapılmamış pek çok şehir vardır. Bugün kitle iletişim araçlarının hızla gelişip yaygınlaşması,ekonomik nedenlerle yaşanan iç ve dış göçler, ulaşım, sanayileşme, okullaşmavb. gibi sebepler dolayısıyla Türkiye Türkçesi ağızları her geçen gün hızlı bir şekildeyok olmaktadır. Ses ve şekil bilgisi bakımından Türkçenin söz varlığındaki zenginliğininortaya çıkarılmasında son derece önemli olan bu ağızlar, kaybolmadan önce bir anevvel derlenmeli ve derlenen bu malzemeler ayrıntılarıyla incelenip tasnif edilmelidir.Çalışmaya konu olan Elmalı, Antalya bölgesinde Antalya’ya 120 km. uzaklıkta “TekePlatosu” üzerine kurulmuş yayla yerleşim merkezlerinden biridir. Elmalı, Türkmenve Yörüklerin en çok yerleştiği ve adını verdiği ilçelerden biridir. Çalışmada, ilkinElmalı ilçesinin ağzı ile ilgili daha evvel yapılmış çalışmalar hakkında kısa bir bilgiverilmiştir. Sonrasında, Esra Kulle Çoban’ın Elmalı ve Yöresi Ağızları (2012) çalışmasındanhareketle ilçe ağzının Standart Türkiye Türkçesinden farklı ses ve şekil bilgisiözellikleri üzerinde durulmuştur. Ayrıca ilçenin farklı ses ve şekil bilgisi özelliklerinintespitinde Büyüksöğle, Çalpınar, Çaybaşı, Çobanisa, Çukurelma, Dereköy, Geçmen, Karaköy,Karamık, Küçüksöğle, Özdemir, Yalnızdam, Yılmazlı ve Zümrütova köylerindenetnotoponim çalışması için tarafımızdan yapılan derlemelerden de yararlanılmıştır.
Abstract
The starting date of the compilation studies on the Turkish dialects dates back to1860s. Because the first studies, with a few exceptions, usually belong to foreignresearchers, the period between 1860-1940 is called the period of foreign researchers.In the early 1940s, with the publication of Ahmet Caferoglu, which consisted of acollection of 9 volumes and approximately continued for 20 years in Anatolia, theperiod of foreign researchers ended and the period of domestic researchers began.Today, Turkısh dialects are complied, examined, compared and sorted out by nativeresearchers. However, there are many cities where there hasn’t been any compilationof dialects yet. Today, Turkey Turkish dialects are disappearing rapidly with eachpassing day due to reasons such as such as the rapid development and spread ofmass media, internal and external migrations due to economic reasons, transportation,industrialization, schooling etc. Turkish dialects, which are very important in revealingthe richness of Turkish in terms of phonetic and morphology, should be compiledas soon as possible before they disappeared and these materials collected should beexamined and classified in detail.Elmalı, which is the subject of the study, is one of the highland settlements which is120 km far from Antalya, built on the “Teke Plaetau”. Elmalı is one of the countieswhich was settled and denominated mostly by Turkmen and Yoruks. In the study,a brief information regarding the previous studies on the dialect of Elmalı countyhas been given. Then, drawing on from Esra Kulle Coban’s work titled Elmalı veYöresi Ağızları (2012), phonetic and morphological features of Elmalı county whichdiffer from standard Turkey Turkish have been elaborated. In addition, compilationsconducted by us in the villages Büyüksöğle, Çalpınar, Çaybaşı, Çobanisa, Çukurelma,Dereköy, Geçmen, Karaköy, Karamık, Küçüksöğle, Özdemir, Yalnızdam, Yılmazlı andZümrütova for etnotoponym study have been utilized to determine different phoneticand morphological features of the county.