Dergiler / Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi / 2018 / Sayı: 4
GELENEKSEL TÜRK SANATINDA ÇERÇEVE KAVRAMI VE KOMPOZİSYON ŞEMALARI
- Sayı
- 2018 · Sayı: 4
- Sayfa
- 43–61
- DOI
- —
Özet
Görsel sanat örneklerinin değerlendirilmesinde kompozisyon ilkesi veya başka birdeyişle süslemenin mevcut zeminde düzenleme şekli ve mantığı büyük önem taşımaktadır.Geleneksel kültürlerde belli kıstaslara tabi olarak kendini ortaya koyankompozisyonlar, ikonografi tarzı, konu ve motif tercihleri gibi belirleyici muhtevave öneme sahiptirler. Sanat geleneklerinin gelişme aşamalarıyla yakından ilintili olankompozisyon prensipleri sürecin mantıksal sonucu olarak görülmeli ve bu kapsamdaele alınmalıdırlar. Milli kültürlerde konu havuzunun ve bu konulara yüklenen anlamlarınbelirlenmesi, tasvir ikonografisinin yerleşmesi, motif yelpazesinin oluşması veanlamlarla birleşmesi gibi aşamaları takip ederek ortaya çıkan kompozisyon ilkelerininşekillenmesi, maddi sanat ürünlerinin sahip oldukları işlevsellik, form, renk, malzemeözellikleri, sanat ekolü ve kültürel gelenek gibi çeşitli hususlarla çok özel ve komplikeilişkiler kapsamında gerçekleşmiş olmalıdır.MÖ. 1. binyıl İskit çağında genel hatları belirlenmiş olan Türk görsel sanat dilinin temelöğelerinden olan kompozisyon mevhumu yakından irdelendiğinde, çeşitli konu altbaşlıkları arasında çerçeve kavramının diğerlerine göre daha ağır bastığını görüyoruz.Bu kavram, görselin belli sınırlar içinde yerleşme şekli ve bu uygulama sırasında takipedilen sabit kıstaslarla ilintilidir. Bu çalışmada, tarihin Erken çağlarından Osmanlı döneminekadar köklü değişim yaşamadan ayakta kalan Türk görsel sanat geleneğindekiçerçeve ögesi kompozisyon kavramı kapsamında ve görseller eşliğinde incelenerek ilgilitipoloji oluşturulmaya çalışılmıştır.
Abstract
In the evaluation of visual art samples, the composition principle or in other words,the arrangement and logic of adornment on the existing floor are of great importance.Compositions that manifest themselves in traditional cultures by subjecting to certaincriteria have particular importance and content, such as iconography style subjectand motif preferences. The principles of composition, which are closely related tothe development stages of art traditions, should be regarded as the logical result ofthe process and should be addressed in this context. Formation of the compositionprinciples by following the stages such as determining of the theme pool in nationalcultures and the meanings of these themes, settlement of depiction iconography, theformation of the motif range and the unification of it with meanings, must havebeen realized within the scope of very special and complicated relations with varioussubjects such as the functionality, form, color and material characteristics of tangibleart products.When the concept of composition, which is one of the basic elements of Turkishvisual art language established in the age of Scythians in the 1st Millennium B.C., isexamined closely, it is seen that among the various sub-headings, the frame concept ismore prominent than the others. This concept is related to the location of the imagewithin certain boundaries and to the fixed criteria followed during this application.In this study, the frame element in the Turkish visual art tradition, which survivedfrom the early ages of history to the Ottoman period without a radical change, wasexamined within the context of the concept of composition and visual accompanimentand it was tried to create related typology.