Dergiler / Akademi Sosyal Bilimler Dergisi / 2021 / Cilt: 8 - Sayı: 24
BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞI’NIN SICAĞINDA HAFIZ HAKKI PAŞA-SÜLEYMAN NAZİF TARTIŞMASI
- Sayfa
- 475–491
- DOI
- —
Özet
Osmanlı Devleti’nin son dönemi hep savaşlarla geçmiştir. İtibarı başta olmak üzere kaybettiği toprakların bir kısmını kazanabilmek için hayalleri ve hedefleri olan Osmanlı Devleti, Birinci Dünya Savaşı’na büyük umutlarla girmiştir. Bu savaş artık Osmanlı Devleti için varlık-yokluk mücadelesidir. Osmanlı Devleti özellikle Kafkas Cephesini açarken Osmanlı Devleti’nin doğusunda kırk yıla yakın bir süredir devam eden Rus işgalini bitirmeyi hedeflemiştir. Sarıkamış Harekâtı bu cephede önemli bir savaştır. Harbiye Nazırı ve Başkumandan Vekili Enver Paşa komutayı bizzat ele almasına rağmen savaş büyük bir hüsranla sona ermiştir. Enver Paşa, hesaplandığı gibi gitmeyen/bitmeyen savaştan sonra adeta enkaza dönmüş haliyle komutayı İttihat ve Terakki’nin önemli isimlerinden Hafız İsmail Hakkı Paşa’ya devrederek İstanbul’a dönmüştür. Bir taraftan soğuk diğer taraftan tifüs gibi bir baş belasıyla mücadele ede(meye)n ordudan geri kalanlarla elden geleni yapabilme gayretinde olan Hafız İsmail Hakkı Paşa şartlar gereği olsa gerek bazen daha sert emirler vermiştir. Bu emirlerden birisini içeren telgraf Üçüncü Ordunun emri dışında kalan Bağdat Valisi Süleyman Nazif’e de ulaşmıştır. Vali Süleyman Nazif Bey telgraftaki ifadelere oldukça sert bir yanıt vermiştir. Olaya Dahiliye Nazırı Talat Bey ile Enver Paşa da dahil olmuştur. Arşivdeki belgelere bakıldığında olayın başlangıcı yanlışlıkla giden bir telgraf ve bu telgrafa alışılmışın dışında verilen sert bir cevapla büyüyen tartışmadır. Dahiliye Nazırı Talat Bey’in aklıselim davranmasıyla olay daha da büyümeden sonlanmıştır.
Abstract
The last period of the Ottoman Empire has always passedthrough wars. The Ottoman Empire, which had dreams andgoals in order to gain some of the lands it lost, especially itsreputation, entered the First World War with great hopes. Thiswar is now a struggle for existence and absence for the OttomanEmpire. When the Ottoman Empire opened the CaucasianFront, it aimed to end the Russian occupation that had beengoing on for almost forty years in the east of the OttomanEmpire. Operation Sarıkamış was an important battle on thisfront. Although the Minister of War and Deputy Commanderin-Chief Enver Pasha took the command personally, the warended with great disappointment. Enver Pasha returned toIstanbul by transferring his command to Hafız İsmail HakkıPasha, one of the important names of the Committee of Unionand Progress. Hafız İsmail Hakkı Pasha, who was trying to dohis best with the rest of an army that failed to fight against atroublemaker like typhus on the one hand, and on the otherhand, gave harsher orders sometimes as required by thecircumstances. The telegram containing one of these ordersalso reached Baghdad Governor Suleyman Nazif, who wasoutside the order of the Third Army. Governor Süleyman Nazifgave a very harsh response to the statements in the telegram.Interior Minister Talat Bey and Enver Pasha were also involvedin the event. According to the documents in the archives of theOttoman state, it was tried to be evaluated before and after theevent.