XX. YÜZYILIN BAŞINDA GÖNÜLLÜ BİR TÜRKLEŞME ÖRNEĞİ OLARAK DAĞISTAN

Özet

Tarihî olarak çok dilli bir bölge olan Dağıstan’da, ortak iletişim aracıolma özelliğini Türk lehçeleri görmüştür. Ülkede konuşulan KumukTürkçesi, Azerbaycan Türkçesi ve Nogay Türkçesi, Dağıstan’ın farklıbölgelerinde değişik oranlarda etki sahibi olmuşlardır. Bilhassa KumukTürkçesinin etkisi Dağıstan sınırlarını aşmıştır. 1917 yılında KuzeyKafkasya Cumhuriyetinin ilan edilmesi ile uygulamada var olan budurum resmiyet kazanmıştır. Ancak bu cumhuriyetin Kızıl Ordu tarafındanortadan kaldırılmasından sonra Sovyet yöneticileri, TürkçeninKafkasya’daki etkisini ortadan kaldırma çabası içinde olmuşlardır. Buçabalara rağmen özellikle Dağıstan’da yerli komünist yöneticilerTürkçeyi 1930 yılına kadar eğitim dili olarak korumayı başarmışlardır.Bu tarihten sonra uygulamaya konulan dil, eğitim, milliyetler vegöç siyasetleri neticesinde Avarca, Lezgice, Dargıca vs. gibi Kafkas dillerihem resmî diller hem de eğitim dilleri hâline gelmişlerdir. Bununneticesinde günümüzde bu diller yüzbinlerce kişi tarafından kullanılırhâle gelmiş ve Türkçenin Dağıstan’daki etkisi zayıflatılmıştır.

Abstract

Historically Turkic languages have served as lingua francas in Dagestan, which is a multilingual region. Kumyk, Azeri and Noghay had been influential in various parts of Dagestan at different proportions. Peculiarly the influence of Kumyk had been beyond the borders of Dagestan. In 1917, after the declaration of Northern Caucasia as an independent state, this practical situation as gained formality as the new republic declared Turkic as its official language. But after the abolishment of this republic by the Red Army, the Soviet administration had made great effort to dilute the influence of Turkic in the Caucasus. However local communist leaders in Dagestan had managed to keep Turkic as the language of education. Caucasic languages like Avar, Lezgi, Dargi etc has become both official and education languages as a result of language, education, nationalities and migration policies implemented after this date. As a result of these endeavors these languages has become languages of hundreds of thousands of people and the influence of Turkic in Dagestan has been diluted