ELEŞTİREL BİR SOSYAL BİLİMİN OLANAĞI ÜZERİNE

Özet

Frankfurt Okulu’yla özdeşleşen Eleştirel Teori’nin, sosyal bilimlerin gelişimi için yeni ufuklar açtığı kuşku taşımaz. Pozitivizm karşıtı tutumları, topluma yönelik bilgisel bir çabanın bilim olma koşullarına odaklıdır. Ancak Marksist sınırlarla belirlenmiş bu koşullar, önemli bir soruna da işaret eder. Eleştirel bir sosyal bilim, nasıl bir epistemolojiye dayanmalıdır? Eleştirel bir unsur olarak “refleksiyonun” epistemolojik önemine vurgu yapan bu çalışma, ilkin Eleştirel Teori’nin refleksiyonu ele alma biçimini incelemektedir. Refleksiyonu, Marksist sınırların ötesine taşıyarak, eleştirel bir sosyal bilimin epistemolojisini temellendiren Habermas’tır. Çünkü Habermas, “dil”, “eylem” ve “bilgi” arasında ilişki kurarak, eleştirinin hermeneutik ve psikanalitik boyutlarını temellendirir. Bu nedenle, bu çalışma, “bilgi”, “ilgi”, “özgürleşim”, “ideoloji eleştirisi” ve “iletişimsel eylem” gibi kavramlar arasındaki ilişkiyi inceleyerek, bir sosyal bilimin eleştirel olma koşullarına ışık tutmayı amaçlamaktadır.

Abstract

There is no doubt that Critical Theory, which is identified with the Frankfurt School, opens up new horizons for the development of social sciences. The attitude of Critical Theory against positivism is focused on the conditions of that how does an epistemological effort towards society become a science. However, these conditions, which were determined by Marxist boundaries, indicate to an important problem. What kind of epistemology does a critical social science has? Emphasizing the epistemological importance of the reflection that is a critical element, this study firstly examines that how thinkers who belongs to Critical Theory handles the reflection. It is Habermas, whose takes the reflection beyond the Marxist boundaries and grounds the epistemology of critical social science in this way. Because, by establishing a relationship between "language", "action" and "knowledge", Habermas founds the hermeneutical and psychoanalytic dimensions of critique. Therefore, this study aims to shed light on the epistemological conditions of critical social science by examining the relationship between concepts such as “knowledge”, “interest”, “emancipation”, “critique of ideology”, and “communicative action”