Türkçenin Karapapak-Terekeme Ağzındaki Eski İzleri

Özet

Karapapak-Terekemeler, Türkiye, Azerbaycan, Rusya Federasyonu ve İran’da varlığını sürdüren Oğuz grubuna mensup bir Türk boyudur. Orhun Türkçesinden itibaren Karahanlı, Harezm-Kıpçak, Çağatay ve Oğuz Türkçesine ait pek çok arkaik kelime, deyim ve atasözü ya orijinal şekliyle ya da küçük fonetik ve semantik farklarla Karapapak-Terekeme Türklerinin ağzında günümüze kadar yaşamaya devam etmiştir. Özellikle Türkçenin tarihi metinlerinden Divanü Lügati’t-Türk, Kutadgu Bilig, Codex Cumanicus ve Dede Korkut Destanları gibi eserlerde geçen, ancak bugün pek çok yazı dilinde kullanımdan düşmüş Türkçe kelimelerin sözü geçen ağızda mevcudiyeti, dil ve kültür tarihi araştırmaları bakımından önem arz etmektedir. Biz bu makalemizde Karapapak-Terekeme ağzındaki arkaik kelimeleri fonetik şekilleriyle alfabetik olarak verdikten sonra Türk dilinin tarihi ve yaşayan lehçeleriyle kaleme alınmış eserlerdeki örnekleri ve karşılıkları göstermeye çalışacağız

Abstract

Karapapak-Terekeme people are the descendants of the Oghuz Turks that have continued to exist in Turkey, Azerbaijan, Russian Federation and Iran. As of the language of Orkhon Turkish, lots of archaic words, idioms and proverbs belonging to Kara-Khanid Khanate, Harezm- Kypchak, Chagatai and Oghuz Turkish have persisted in the dialect of Karapapak-Terekeme Turks either in their original form or with small phonetic and semantic differences. Especially, the existence of many Turkish words in the Karapapak-Terekeme dialect, which are not used in the written language today, but were widely used in the historical texts of Turkish language including the Dīwānu l-LuŞat al-Turk, the Kutadgu Bilig, Codex Cumanicus and the Book of Dede Korkut, is significant in terms of language and cultural history researches. In this article, after alphabetically presenting the archaic words in the dialect of Karapapak-Terekeme in their phonetic forms, we will try to present examples and their counterparts from the Turkish works written in its historical and living dialects

Anahtar kelimeler: Karapapak-Terekeme Ağzı, arkaik kelimeler, kumaru, öçeşmek, eymenmek, küsenmek vb