Bir Halk Bilimci Olarak Zeki Velidi Togan

Özet

Zeki Velidi Togan, Türkoloji’nin özellikle Türk tarihi ve Türk sanat tarihi şubelerinde birçok araştırmaya imza atmış, çok yönlü bir araştırmacı olarak bilinmektedir. Bununla birlikte Türk halk bilimine ilişkin araştırmaları da onun Türkolojiye sağladığı önemli katkılardandır. Geleneksel Türk halk mimarisi, giyim, halk hekimliği, halk ekonomisi, geleneksel inanç ve kutlamalar ve halk edebiyatı örnekleri, bunların arasında yer alır. Yaşadığı zamanın çevresel, sosyal ve siyasî koşullarında Türk kültür mirasının araştırılması, tespiti, derlenmesi ve yazılması Zeki Velidi Togan için kolay olmamıştır. Onun halk bilimine sağladığı katkılardan bugün bile istifade edilmesi, çalışmalarındaki bilimsel titizliğin de ayrı bir göstergesi olarak değerlendirilebilir. Bu çalışmada Zeki Velidi Togan’ın yaptığı araştırmalardan ve yazdığı eserlerinden yola çıkılarak Türk halk bilimine sağladığı katkılar sistemli bir şekilde ortaya konulmaya çalışılmıştır. Togan, zamanın yer adlarını orijinalleriyle birlikte kullanmış, eski Türklerdeki şamanların uyguladığı sağıltım seanslarına bizzat katılmış, geleneksel geçim kaynakları, halk kültürü ve edebiyatına ilişkin gözlemler yapmış ve bu faaliyetleri de millî bir vazife olarak görmüştür. Sonuçta Zeki Velidi Togan’ın yaptığı çalışmalarla aynı zamanda bir Türk halk bilimcisi olduğu dikkat çekmektedir

Abstract

Zeki Velidi Togan is a versatile researcher, who achieved a phenomenal success in branches of Turcology, especially in Turkish history and in Turkish art history. In addition to this, his investigations relating to Turkish folklore, remain as one of the most considerable contributions to Turkish studies. Some of them are traditional Turkish architecture, folk medicine, classic folk-economy, traditional beliefs and celebrations and examples of folk literature. When considering the environmental, political and social factors of his time, it was never easy for Togan to search, determine, compile and write the heritage of Turkish folk culture. That his contributions to Turkish folklore are still utilized today can be considered as a sign of his scientific accuracy. In this study, based on the works and searches of Togan, his contributions to Turkish folklore are tried to be systematically revealed. Togan used the names of places with their original ones. He attended therapeutic performance, he observed relating to traditional sources of living; Turkish folk culture and literature and he regarded all these activities as a national duty. In conclusion, Zeki Velidi Togan with his observations and works stands out as a Turkish folklorist too.

Anahtar kelimeler: Zeki Velidi Togan, halk bilimci, Türk halk kültürü, Türk dünyası, Türkolog