Türkiye'de Gelirin Gıda Tüketimi Üzerindeki Etkisi

Özet

Tüketici davranışlarını anlamaya yönelik çalışmalar özellikle ülkelerin refah politikalarını değerlendirme açısından önem arz etmektedir. Bu doğrultuda gelirin insanların gıda tüketimlerini etkilemeye yönelik önemli düzeyde çalışma gerçekleştirilmiştir. Gıda harcamalarında gelirin etkisinin incelenmesi, gıda güvenliği kapsamında yoksul hanelerin davranışlarının incelemesi açısından önemlidir. Her ne kadar zaman içerisinde önemli düzeyde çalışma yapılsa da, bu çalışmaların birçoğu ülke toplamında zaman serisi verilerini kullanmışlardır. Günümüzde gelişen hanehalkları veri setlerine bağlı olarak gözlem sayısı artmış ve daha tutarlı sonuçlar elde edilmeye başlanmıştır. Gelirin gıda tüketimleri üzerindeki etkisinin incelenmesinde Türkiye önemli bir ülkedir. 2002-2017 yılları arasında reel anlamda gelir yaklaşık olarak %85 artmıştır. Bu gelir değişiminin hanelerin gıda tüketimlerini nasıl etkilediğine dair çalışmaların yapılmasına ihtiyaç bulunmaktadır. Bu doğrultuda bu çalışmanın amacı Türkiye’de gelirin gıda tüketimi üzerine etkisini ölçmektir. Çalışma kapsamında TÜİK tarafından toplanan Hanehalkı Bütçe Anketi verileri kullanılmıştır. Odaklanılan zaman dönemi 2002-2017 yılları arasıdır. Veri gözlemi yaklaşık 175 bin hanedir. Yöntem olarak en küçük kareler, iki aşamalı en küçük kareler, dilim regresyon ve içsel dilim regresyon yaklaşımları kullanılmıştır. Çalışmanın başlıca bulgularına göre gelir artıkça hanelerin bütçe içerisindeki gıda harcamaları payı azalmaktadır. Bu durum kullanılan yöntemden bağımsızdır. Ayrıca dilim regresyon sonuçlarına göre haneler yoksullaştıkça gelirin gıda harcama payı üzerindeki negatif yönlü etkisi artmaktadır. Bu durum özellikle gelir değişkeninin harcama değişkeni için araç değişken olarak kullanıldığı içsel dilim regresyon yaklaşımında net bir şekilde görülmektedir. Marjinal etkinin gösterilmesi için hesaplanan esneklik değerlerinde ise içselliğin dikkate alınması yoksullar için gelirin gıda tüketimi üzerindeki etkisini içselliğin ihmal edildiği hesaplamalara göre azaltmaktadır.

Abstract

Understanding consumer behaviors is especially important in the evaluation of welfare policies. In order to understand these issues, there have been several studies on the impact of income on food consumption. Evaluation of the impact of income on food consumption is also important in the context of food security. Even though there are a significant amount of studies, most of them use time-series datasets. Nowadays, with the improvement of the dataset, the observation number of the datasets has significantly increased, and more consistent results have been achieved. Turkey is an important country in the context of the impact of income on food consumption. Income has increased in reel prices by 85% in the period of 2002-2017. Therefore, there is a need to understand how this income change has an effect on food consumption. This paper aims to estimate the impact of income on food consumption in Turkey. We use the Household Budget Survey data provided by TurkStat. The time period is 2002-2017. The observation of the dataset is approximately 175 thousand households. For our empirical strategy, we use ordinary least square, two-stage least square, quantile regression, and endogenous quantile regression. We find that the share of food expenditure in total expenditure decreases as the income of the household increases. This finding is robust across all the empirical methods we use. According to the findings of quantile regression results, the negative impact of income on the share of food expenditure increases as households become poorer. This finding is much more clearly seen in the quantile regression estimation that considers the endogeneity of expenditure variable. In the elasticity estimation, considering the endogeneity decreases the marginal effect of the income compared to the estimation which omits the issue of endogeneity.