Dergiler / Osmanlı Medeniyeti Araştırmaları Dergisi / 2020 / Cilt: 6 - Sayı: 10
Osmanlı Diplomasisinde Bir Kaynak: Nâmei -Hümâyûn Defterleri ve 7 Numaralı Defterin Tanıtımı
- Sayfa
- 1–26
- DOI
- —
Özet
Osmanlı arşivinin en önemli defter serilerinden biri olan nâme-i hümâyûnlar, Osmanlı padişahları tarafından, bağımsız ya da Osmanlı Devleti’ne bağlı, yarı bağımsız hükümdarlara gönderilen mektupları ifade etmek için kullanılmaktadır. Nâme-i hümâyûnlarda Osmanlı Devleti’nin diğer dış devletlerle olan münasebetleri ve onlara karşı izlediği politikalarla ilgili bilgiler bulunmaktadır. Bu açıdan birinci elden kaynak niteliğindeki bilgilerin tespiti için bu tür belgelerin incelenmesi ve değerlendirilmesi gerekmektedir. Araştırma da 1720 -1741 yılları arasında kaleme alınmış olan 7 Numaralı Nâme-i Hümâyûn Defterinin özellikleri, kapsamı ve içeriği üzerinde durulmuştur. Ayrıca araştırmada nâme-i hümâyûn defterlerinin Osmanlı diplomasisindeki kaynak değerinin nasıl olduğu sorusunun cevabı verilmiştir. Çalışmada ki değerlendirmeler için 7 Numaralı Nâme-i Hümâyûn defteri transkiribe edilmek suretiyle, belgelerin genel özellikleri ortaya çıkartılmıştır. Ardından bunlardan bir belge somut bir örnek olması açısından incelenerek, diplomatik açıdan tahlil edilmiştir. Çalışmada yapılan değerlendirmeler neticesinde nâme-i hümâyûn defterlerinin içeriğinde Osmanlı padişahlarının cülus haberi, savaş ve barış kararları, atamalar gibi bilgilerin varlığı tespit edilmiş olup nâmelerin yazılış bakımından beşaretnâme, fetihnâme ve tehditnâme olmak üzere üç kısma ayrıldığı belirtilmiştir. İlgili tespit ve değerlendirmeler için konuyla ilgili başlıca araştırma eserlerinden de yararlanılmıştır. Araştırma sonucunda elde edilen bulgular sonucunda Nâme-i Hümâyûn defterinin Osmanlı diplomasisinin önemli kaynaklarından birisi olduğu ve defterde toplam 398 adet yazışmanın gerçekleştiği bilgisine ulaşılmıştır. Ayrıca defterde en çok yazışmanın gerçekleştiği devletlerin Rusya, İran ve Kırım olduğu da tespit edilmiştir.
Abstract
Nâme-i hümâyunlar, one of the most important notebook series of the Ottoman archives, is used by the Ottoman sultans to refer to letters sent to independent or semi-independent rulers of the Ottoman Empire. In Nâme-i hümâyûn, there is information about the relations of the Ottoman Empire with other foreign states and the policies that it pursues against them. In this respect, it is necessary to examine and evaluate such documents in order to determine first hand source information. In this research, the features, scope and content of the Nâme-i Hümâyûn Book numbered 7 between 1720 and 1741 were emphasized. In addition, the answer to the question of the source value of Nâme-i Hümâyûn books in Ottoman diplomacy was given in the research. The main research works on the subject were also used for the related determinations and evaluations. As a result of the findings obtained from the research, it was found out that the Nâme-i Hümâyûn book was one of the important sources of Ottoman diplomacy and that a total of 398 correspondences took place in the book. In addition, it was determined that the most correspondent states were Russia, Iran and Crimea. In the data obtained from the document, which is also an example of Beşaret-nâme, it is seen that the roots of Nâme-i Hümâyûn are not statically found and this changes under diplomacy between the parties.