Dergiler / Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi / 2017 / Cilt: 4 - Sayı: 2
Kıyasa Muhalefet: Şairlerin Aruz Tasarruflarına Mukayeseli Bir Bakış
- Sayfa
- 387–416
- DOI
- —
Özet
Klasik Türk şiirini incelediğimizde şairlerin, Türkçeyi aruz veznine tatbikleri esnasındayaşadıkları sıkıntılar sebebiyle kelimelerin yapısını değiştirmek gibi bazı uygulamalara/tasarruflarabaşvurduklarını görüyoruz. Bu tür uygulamaların, aruz ilmi dışında, fesâhat ilmiyle de yakın ilgisibulunmaktadır. Zira fesâhatin şartlarından biri de “kıyâsa uygunluk”, yani şiiri oluşturan kelimelerinyapısının dilbilgisi kurallarına uygun olmasıdır. Bu bakımdan belâgatin ilk şartı olan fesâhat açısındanşiirin değerlendirilmemesi, şiir-vezin münasebetine dair yapılacak incelemeyi muhtemelen noksanbırakacaktır. Diğer taraftan şairlerin aruzla ilgili uygulamalarını göz önüne aldığımızda, “zihâf, imâle,med, tahfîf, kasr, ünlü düşmesi” gibi kavramların, şiir-vezin ilişkisini değerlendirmede yeterli olmadığıda âşikârdır.Çalışmamızda Osmanlı belâgatinin temelini oluşturan Miftâhu’l-Ulûm ve Telhîsü’l-Miftâh adlımeşhur kitaplardan başlayarak Anadolu sahasında belâgate dair yazılmış önemli eserleri taradık.Böylece belâgatçilerin, şairlerin aruz tasarruflarına yönelik yaklaşımlarını ortaya koymaya çalıştık.Ayrıca vezinle ilgili az önce saydıklarımızın dışında, Tanzimat dönemi belâgat kitaplarındakullanılmaya başlayan pek çok kavrama daha rastladık. Bu kavramların şiir-vezin ilişkisininincelenmesinde göz önünde bulundurulmasının, bundan sonraki araştırmalar için son derece yararlıolacağı kanaatindeyiz.
Abstract
When we study Classical Turkish Poetry, we see that poets may experience some difficulties while theyare trying to adapt Turkish into Arabic prosody, therefore they apply some savings like changing the structureof words. Such kinds of applications are closely interested with both science of Fesâhat and Prosody. Becauseone of the rules of Fesâhat is being compatible with grammar rules which means the structure of wordsthat make up poem should be correct in terms of grammar. In this regard, poems not being evaluated interms of Rhetoric, which is the first rule of Fesâhat, will probably cause inefficiency in the study of relationbetween poem and rhythm. On the other hand, when we consider poet’s applications related with prosody,it is obvious that some concepts like zihâf, imâle, med, tahfîf, kasr and haplology are not enough to evaluaterelation between poem and rhythm.In our study, we scan some important works of rhetoric written in Anatolia Region, by starting from thefamous books named Miftâhu’l-Ulûm and Telhîsü’l-Miftâh which form the basis of Ottoman rhetoric. Thus,we have tried to reveal some approaches of rhetoricians towards Arabic prosody savings. And also, apartfrom rhythm’s concepts above, we encountered with many new terms which were used in rhetoric booksof Tanzimat Era. We consider that while studying poem-rhythm relation, usage of those new terms will beextremely useful in subsequent researches.