Dergiler / Kilis 7 Aralık Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi / 2019 / Cilt: 6 - Sayı: 11
BEHŞEMİYYE VE HÜSEYNİYYE ARASINDA ZEMAHŞERÎ’NİN YERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ
- Sayfa
- 711–737
- DOI
- —
Özet
Bu makale doğrudan ve dolaylı olmak üzere iki amacı hedeflemektedir. Bunlardan birincisi ve en önemlisi Mu‘tezile’nin Basra okulundan olduğu bilinen Zemahşerî’nin aynı okulun Behşemî ya da Hüseynî ekollerinden hangisine tabi olduğunu değerlendirmeye yöneliktir. Zira Zemahşerî’nin biyografisine dair kaleme alınan yazılarda onun Mu‘tezile içerisinde Behşemî ya da Hüseynî olarak adlandırılan iki farklı fraksiyondan hangisinin takipçisi olduğu hususuna ilişkin bir bilgi karmaşasının varlığı göze çarpmaktadır. Bu durumun vuzuha kavuşturulması hem söz konusu iki ekol açısından hem de Zemahşerî açısından son derece önem arz etmektedir. Hiç şüphesiz bu bağlamda yapılacak bir değerlendirmenin Zemahşerî’nin biyografisine olan katkısının yanı sıra Mu‘tezile’nin son kertedeki düşünce atmosferini yansıtması açısından da önemlidir. Zira Zemahşerî Mu‘tezile’nin nihai temsilcilerinden biridir. Bu nedenle onun düşünce dünyasının arka planını anlama çabası esasında Mu‘tezile’nin VI. (M. XII.) asırdaki temayülünün anlaşılmasına önemli bir katkı sağlayacaktır. Öte yandan Zemahşerî’nin mezhep içindeki aidiyetini tespit çalışmalarının aynı zamanda Behşemî ve Hüseynî ekolleri arasındaki farkları tavzihe katkı sunacağı muhakkaktır. Meselenin bu yönü de makalenin ikinci gayesi konumundadır.
Abstract
This article has two aims, direct and indirect. The first and most important of these is to evaluate which of the ecole Zamakhshari blongs in the Basra school, Bahshamiyya or Husayniyya. In fact, in the writings of Zamakhshari’s biography, there is a confusion of knowledge about which of the two different fractions in the Mu‘tezile called Bahshamiyya or Husayniyya was followed by Zamakhshari. The clarification of this situation is extremely important both for the two schools in question and for Zamakhshari. Undoubtedly, in addition to the contribution of Zamakhshari’s biography, it will also contribute to understand atmostphere of thought of Mutezile. He is one of the most important representatives of the Mu‘teziles. For this reason, the effort to understand the background of his thought will help to understand VI. (M. XII.) century of Mu‘tezile’s. On the other hand, discovering the Zamakhshari’s ecole within the school will also contribute to determine the differences between the ecole of Bahshamiyya and Husayniyya. This aspect of the issue is the second objective of the article.