Dergiler / İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi / 2017 / Cilt: 6 - Sayı: 2
Türk Dilinin Cumhuriyet Devri Terimsel Gelişim Sürecine Tarihi Bakiş (II)
- Sayfa
- 1289–1312
- DOI
- —
Özet
Bu makalede, Cumhuriyet döneminde büyük bir Türkçe terim hazinesi kurmak ve bunu başarmak için verilen mücadele ile terimler hakkındaki görüşler, düşünceler, tartışmalar ve kazanımlar Türk Dil Kurumu’nun düzenli yapmış olduğu Türkoloji Kurultayları izleği üstünden anlatılmaya çalışılmıştır. Özellikle iktidarlar tarafından belirlenen dil ve terim politikalarını uygulamak üzere Türk Dili Tedkik Cemiyeti kurulmuştur. Sonra bu kurum faaliyet alanlarına göre kendi içinde kollara ayrılmıştır. Bu kollardan biri olan terim koludur ve birinci Türk Dili Kurultayı’ndan itibaren tüm bilim dallarına ait terim sözlerin Türkçeleştirilmesi gibi iddialı bir çalışma içine girmiştir. Bu gayretleri1923-1945 yıllarında idealist/ülkücü hatta milliyetçi yaklaşımla eski İslam dairesine ait terimlerin yerine milli terimleri oluşturma uğraşı vermiştir.1945-1980 yılları arasında tasfiyeci bir anlayışla, dilde kullanılmakta olan bütün terimlerin sadece öztürkçe olması, bütün İslam terimlerin atılması/tasfiyesi, yerine yenilerin bulunması gibi bir anlayışla tasfiye hareketi yaşanmıştır.1980 ihtilâlinden sonra yeni anayasa kabul edilmiş ve Türk Dil Kurumu da yeniden yapılandırılmış, terimler konusunda normale dönüş diyebileceğimiz serbest dönem başlamıştır.Türk Dil Kurumu on yıllık planlı döneme geçerek ilk on yılda Türk terimciliğine yön vermek için çeşitli çalışmalar yürütmüş, ikinci on yılda Türk dünyası sözlük hazinesini bir bütün olarak değerlendirme çalışmalarına yönelmiştir. 2000’li yılların başından itibaren kitle iletişim araçlarının çeşitlenmesi ve yaygınlaşmasıyla terimcilikte ulusal ve uluslar arası kurum ve kuruluşlarla işbirliği ortamları doğmuş, internet ortamında çevirim içi terim sözlükleri yaygınlık kazanmaya başlamıştır.
Abstract
In this article, the struggle to establish a large Turkish term treasury in the Republican period, the opinions, thoughts, arguments and achievements about the terms were tried to be explained over the Turkology Congresses that the Turkish Language Institution regularly conducted.In this period, the Turkish Language Institution was established to implement the language and term policies determined by the authorities. Then this institution is divided into branches according to its field of activity. One of these chapters is the term, and from the first Turkish Language Congress, the term belonging to all branches of science has entered into an ambitious work such as Turkishization of words. These efforts were carried out in the years of 1923-1945 with an idealist, with a liquidator understanding between 1945-1980, all the terms in use were solely Turkish, and Islamic and religious terms were taken out. After the adoption of Constitution in 1982, the Turkish Language Institution was restructured, and the free period started with the term "normalization".