YÖRÜK “YÖRÜR MÜ?” YÖRÜK KELİMESİNİN ETİMOLOJİSİ ÜZERİNE BİR DENEME

Özet

Orta Asya’dan yüzyıllar önce ayrılarak dünyanın dört bir tarafına göç eden Türk boylarından birçoğu, zaman içerisinde yerleşik hayata geçerken bazı boy ve aşiretler ise konar-göçer yaşamaya devam etmiştir. Bu konar-göçer hayat tarzını benimseyen Oğuz boylarının birçoğu Anadolu’da Kızılırmak yayının batısından İçel’i de içine alan çizginin batısında kalan bölgeler ile Rumeli topraklarına kadar gelmişler ve yaşamlarını tamamen hayvancılığa bağlı olarak kışın ovalarda yazın da yaylalarda sürdürmüşlerdir. Anadolu’da konar-göçer bu topluluklara Yörük-Türkmen adı verilmiştir. Sosyo-kültürel yaşantılarına bağlı olarak kullanılan yörük kelimesi tarihi belgelerde 14. yüzyıldan itibaren kullanılmıştır. Kelime Anadolu ağızlarında yogrük, yörügen yörük, yürük, yuvruk, yüğrük, yürük, yuvrük, yüyrük gibi fonetik değişikliklere uğramıştır. Söyleyiş farklılıklarından dolayı yörük kelimesinin köken olarak yorı-, yürük, yüğrük kelimelerinden hangisinden geldiği tartışmalara neden olmuş ve net bir sonuca varılmadığı görülmüştür. Makalede bu kelimelerin Türkçenin ilk eserlerinden itibaren kullanımı ve sözlüklerdeki anlamları verilerek genel bir kanıya varmak amaçlanmıştır.

Abstract

While many of the turkish tribes who migrated from Central Asia to many parts of the world centuries ago moved to settled life overtime, some tribes and clans continued to live nomadic life. Many of the Oghuz tribes who adopted this nomadic lifestyle came from the regions in the west of the Kızılırmak arc and the west of the line that included İçel in Anatolia to Rumeli lands and they continued their lives in the plains in winters and in the plateaus in summers completely depending on the animal husbandry. This nomadic community was named as Yörük-Türkmen in Anatolia. The word yörük, which is used in socio-cultural life, has been used in hidtorical documents since 14th century. The word has been undergone phonetic changes such as yogrük, yörügen yörük, yürük, yuvruk, yüğrük, yüğrük, yürük, yuvrük, yüyrük in the Anatolian dialects. Because of the differences in articulation, the origin of the word yörük whether it was derived from the words yorı-, yürük or yüğrük has resulted in controversy and no clear result has been found. In this article, it is aimed to make a general opinion by giving the meanings of these words in dictionaries and the use of these words from the first works of Turkish.