XX. Yüzyılın Başında Şah Rıza Pehlevi’nin Reformları Ekseninde İran’ın Modernleşme Çabası

The Efforts of Iran to Modernize Under the İnfluence of Shah Reza Pahlavi's Reforms at the Beginning of the Twentieth Century

Özet

Büyük ve köklü bir geçmişe sahip olan ve asırlardır Türkiye’nin doğu komşusu olan İran, geçen yüzyılın başında Rıza Şah Pehlevi’nin liderliğinde geniş çaplı bir reform hareketine sahne olmuştur. Kaçar Hanedanlığının, devleti ayakta tutabilmek için başlattığı reform hareketleri başarıya ulaşmamış, ülke içeride aşiret isyanlarına, dışarıda ise Rus ve İngiliz müdahaleleriyle yıkılmanın eşiğine gelmiştir. İran, Birinci Dünya Savaşında tarafsızlığını ilan ettiyse de Rus ve İngiliz işgaline uğramaktan kurtulamamıştır. Savaş sonrası yaşanan kargaşa ortamından faydalanan Rıza Şah, Kaçar Hanedanlığını tasfiye edip, Pehlevi Hanedanlığının temellerini atmıştır. Rıza Şah, iktidara gelişiyle birlikte yüzyıllardır “Persia” olarak bilinen ülkesinin adı da dâhil olmak üzere askeri, siyasi, ekonomik, toplumsal ve kültürel alanlarda çok ciddi yenilik ve değişiklikler yapmıştır. Zorunlu askerlik yasasıyla birlikte ülkedeki asker sayısını arttırmış, orduyu teknik anlamda modernize etmiştir. Eğitim alanında ülkede ilköğretimi zorunlu hale getirip, çok sayıda okul açmıştır. Karayolu ve demiryolu ulaşımında büyük mesafeler kat edilmiş Trans-İran demiryolunu inşa ettirmiştir. Kılık Kıyafet Yasasını çıkartarak daha modern giysiler giyilmesi ve şapka kullanılmasını sağlamıştır. Bunun gibi birçok düzenlemeye imza atan Rıza Şah, on beş yıllık iktidarı süresince güçlü ve modern bir İran oluşturmanın hayalini kurmuş bunun için uğraş vermiştir. Bu çalışmada İran’ı çağdaşlaştırmak, yeni ve güçlü bir ülke oluşturmak maksadıyla Rıza Şah tarafından uygulamaya konulan modernleşme hareketleri incelenmiştir.

Abstract

Turkey's eastern neighbor Iran, Reza Shah Pahlavi's leadership in recently suffered a large-scale reform movement. Reforms initiated by the Qajar dynasty to sustain the state failed, the country, was on the verge of collapse with tribal rebellions inside and Russian and British interventions outside. Iran declared its neutrality during the First World War and could not survive Russian and British occupation. Taking advantage of the post-war turmoil, Riza Shah liquidated the Qajar Dynasty and founded the Pahlavi Dynasty. When Rıza Shah came to power, he made significant changes in military, political, economic, social and cultural fields including the name of his country known as “Persia” for centuries. With the compulsory military service law, the amount of soldiers in the country has increased and the army has technically modernized. About education, primary education in the country has been made compulsory and has opened many schools. Trans-Iranian railway has been built with great distances in road and railway transportation. The Costume Law has been renewed and more modern clothing and hats have been used. Rıza Shah, who signed many such arrangements, dreamed of establishing a strong and modern Iran during his fifteen years of power and worked for it. In this study, the modernization movements put into practice by Reza Shah in order to modernize Iran and create a new and powerful country are examined.

Anahtar kelimeler: Rıza Şah Pehlevi, İran, Modernleşme, Askeri, Ekonomi, Eğitim