Dergiler / Erciyes İletişim Dergisi / 2020 / Cilt: 7 - Sayı: 1
Medya ve İktidar İlişkisi Bağlamında Demokrat Parti’nin İlan ve Reklam Politikaları
- Sayfa
- 533–556
- DOI
- —
Özet
Bu çalışmanın amacı, Demokrat Parti (DP) döneminin ilan ve reklam politikalarının, yasal düzenlemeler ve uygulamalar ile, bunların basındaki yansımaları çerçevesinde irdelenmesidir. Bu kapsamda, 1950-1960 yılları arasında yayımlanan en yüksek tirajlı yedi gazetenin (Ulus, Zafer, Hürriyet, Milliyet, Cumhuriyet, Akşam, Vatan) tüm sayıları, Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi Yassıada Mahkemeleri Belgeleri (BCAYMB), İstanbul Ticaret Odasına kayıtlı sicil arşiv belgeleri, yine konuyla ilgili kitap, makale ve yayımlanmamış tezler incelenmiş ve elde edilen veriler betimleyici yöntem ile irdelenmiştir. Dp iktidarının basında ilan ve reklamlar ile ilgili politikaları, yasal düzenlemeleri ile uygulamaları nelerdi; bunlar hakkında ilgili çevrelerin yorumları, olumlama ve eleştirileri nelerdi; ilan ve reklamlar basın ile iktidar arasındaki ilişkilerde nasıl bir rol oynadı ve bu politikalar DP’nin genel olarak basın politikaları açısından nasıl değerlendirilmelidir gibi sorulara cevaplar aranmıştır. Basının en önemli gelir kaynaklarından biri olan ilan ve reklamlara dair mevzuat ve uygulamalar, bir ülkedeki basın özgürlüğü hakkında önemli anlam taşımaktadır. Zira bunlar zaman zaman, basını denetleme ve baskı altına alma konusunda önemli araçlar haline gelebilmektedir. Böylece bu çalışma, söz konusu dönemde uygulanan basın politikalarını derinlikli bir bakış açısıyla, farklı disiplinler çerçevesinde kapsamlı olarak ele alarak, Türkiye basın tarihi ile ilan ve reklam tarihi çalışmalarına katkıda bulunması açısından önemlidir. Bu yaklaşım ile dönemin basın-iktidar ilişkilerini hem siyasal hem de ekonomik yönleriyle ortaya koymanın yanı sıra, döneme dair eleştirilerde siyasal iktidara odaklı yaklaşımlara alternatif olarak, dönemin basınına da eleştirel bir bakış mümkün olmuştur. DP döneminin basın politikalarına ilişkin genel kanı, 1954’e kadar basın özgürlükleri bağlamında olumlu bir çerçeve çizilirken, 1954’te baş gösteren ekonomik ve buna bağlı olarak sosyal ve siyasal sıkıntılarla birlikte bu olumlu çerçevenin bozulduğu yönündedir. Bu noktada tüm bu çalışmaların temel dayanağı, DP’nin iktidarının ilk dönemlerinde çıkarmış olduğu özgürlükçü basın yasalarıdır. Ancak DP’nin basın politikalarının bu şekilde değerlendirilmesi eksik olmakla birlikte yanıltıcı da olacaktır. Çünkü bu çalışmada elde edilen veriler ışığında görülmüştür ki, 1950–1960 döneminde DP’nin ilan ve reklamlara ilişkin olarak çıkardığı sekiz kararnamenin altısı 1950-1954 yılları arasına, hatta bu altı kararnamenin de beşi DP iktidarının ilk yılına rastlamaktadır. DP’nin ilan ve reklamlarla ilgili yasal düzenlemelerine dair bu basit kronolojik sınıflandırma bile DP iktidarının hem önemli bir ekonomik değer, hem de basın üzerinde önemli bir ekonomik güç olarak ilan ve reklamların farkında olduğunu ortaya koymaktadır. Bununla birlikte, Türk basın tarihinde basın özgürlüğü açısından oldukça sorunlu bir dönem olarak anılan bu dönem için, yalnız siyasal iktidarın değil, bizzat o dönemin basınının da sorumluluklarının olduğu söylenebilir.
Abstract
The aim of this study is to examine the announcement and advertisement policies of the Democratic Party (DP) period within the framework of legal regulations and practices and their reflections in the press. In this context, all the issues of the highest circulation of seven newspapers (Ulus, Zafer, Hürriyet, Milliyet, Cumhuriyet, Aksam, Vatan) published between 1950 and 1960, the Prime Ministry Republican Archives Yassiada Courts Documents (BCAYMB), the registry archive documents registered to Istanbul Chamber of Commerce, books, articles and unpublished theses were examined and the obtained data were analyzed with descriptive method. What were the policies, regulations and practices of the DP government regarding the announcements and advertisements in the press; what were the comments, affirmation and criticisms of the relevant circles about them; and how they played a role in the relations between the press and the government and how these policies should be evaluated in terms of DP’s policies in general. One of the most important sources of income of the press is the legislation and practices on announcements and advertisements, which have a significant meaning about freedom of the press in a country. These can sometimes become important tools for controlling and suppressing the press. Thus, this study then applied in the said period policies depth with a view, comprehensively taking in the framework of different disciplines, announced the date of the press in Turkey and it is important to make a contribution to advertising history work. With this approach, besides the political and economic aspects of the press-power relations of the period, as a alternative to approaches focused on political power in the criticisms of the period, a critical view of the press of the period was possible. The general opinion regarding the press policies of the DP period was that a positive framework was drawn up in the context of press freedoms until 1954, while the economic and social and political problems that started in 1954 deteriorated this positive framework. At this point, the foundation of all these works is the libertarian press laws that the DP has enacted in the early periods of its power. However, the evaluation of DP’s press policies in this way is incomplete but also misleading. Because in the light of the data obtained in this study, it was seen that six of the eight decrees issued by the DP in the period of 1950-1960 between 1950 and 1954, and even five of these six decrees coincide with the first year of the DP administration. Even this simple chronological classification of DP’s legal regulations on announcements and advertisements reveals that DP was aware of them as both an important economic value and power on the press.