KRONİK HASTALIĞI OLAN YAŞLI BİREYLERDE SAĞLIK OKURYAZARLIĞI, SAĞLIK ALGISI VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER

Özet

Başlık:KRONİK HASTALIĞI OLAN YAŞLI BİREYLERDE SAĞLIK OKURYAZARLIĞI, SAĞLIK ALGISI VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLERTitle:INVESTIGATION OF HEALTH LITERACY, PERCEPTION OF HEALTH AND RELATED FACTORS IN ELDERLY PATIENTS WITH CHRONIC ILLNESSÖzet:Amaç:Araştırma kronik hastalığı olan yaşlı bireylerde sağlık okuryazarlığı, sağlık algısı ve ilişkili faktörleri incelemek amacıyla yürütülmüştür. Gereç ve yöntem: Tanımlayıcı ve ilişkisel çalışma bir üniversite hastanesinde iç hastalıkları kliniklerinde yatarak tedavi gören 65 ve üzeri yaş grubunda gönüllü 550 bireyle yürütülmüştür. Birey tanıtıcı anket formu ve Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği kullanılarak yüzyüze görüşme ile toplanmıştır. Veriler SPSS 15 paket programı kullanılarak sayı yüzde dağılımları, Student t testi, Anova varyans analizi, korelasyon, regresyon analizi ve Bonferroni ileri varyans analizleri ile değerlendirilmiştir. Bulgular: Bireylerin; % 54.9’u kadındır, %69.6’sı evli ve %39.6’sı 65-74 yaş grubunda olup. %34.7’si sağlığını orta düzeyde, %35.3’ü de yaşam kalitesini orta düzeyde algılamaktadır. Sağlık hizmetlerine erişmede %51.3’ü çok zorluk çektiğini belirtmiştir. Bireylerin sağlık okuryazarlığı ölçeği puan ortalaması 87.96±13.89’dır. Alt ölçeklerin (uygulama, erişim, anlama ve uygulama) madde puan ortalamaları 17.73±3.28 ile 28.60±5.03 arasındadır. Kadınların erkeklere, 65-74 yaş arası bireylerin diğer yaş gruplarına, evli bireylerin bekar olanlara, lise ve üzeri eğitim almış grubun daha az eğitim alan gruplara, çalışanların çalışmayanlara göre puan ortalaması daha yüksektir. Sağlığını iyi ve çok iyi algılayan, yaşam kalitesini iyi ve çok iyi olarak değerlendiren, sağlık hizmetlerine erişmede hiç zorluk yaşamayan bireylerin sağlık okuryazarlığı puanı daha yüksektir. Kronik hastalık sayısı ve kronik hastalık süresi ile sağlık okuryazarlığı ölçeği puan ortalamaları arasında anlamlı bir ilişki gözlenmedi. Hastaneye yatma sayısı ve acil servise başvurma sayısı arttıkça ölçek puanının düştüğü belirlendi. Sonuç: Yaşlıların okuryazarlık düzeyi “az zorluk çekiyorum ile biraz zorluk çekiyorum” düzeyi arasında bulunmuştur. Algılanan sağlık düzeyi ve yaşam kalitesi düzeyi yükseldikçe bireylerin okuryazarlık puanı da artmıştır. Yaş grubu, cinsiyet, eğitim durumu, en uzun yaşanılan yer, sağlık algısı, sağlık hizmetlerine erişim sağlık okuryazarlığı en çok etkileyen değişkenlerdir. Çalışmanın daha geniş örneklemde yapılması ve hemşirelerin yaşlı bireylere sağlık eğitimi ve danışmanlık etkinliklerinden önce sağlık okuryazarlık durumlarını değerlendirmeleri önerilebilir.Abstract:Aim:The aim was to investigate the health literacy, perception of health and related factors in elderly patients with chronic illnesses. Material and methods: Descriptive and correlational research was carried out with 550 volunteer elderly patients between the ages of 65 and over, in a University Hospital. Data was gathered by using a questionnaire form consisting 30 questions and Health Literacy Scale. Data was evaluated by using SPSS 15 program. Results: 54.9% of the elderly was woman, 69.9% was married, and 39.6% were between the ages of 65-74. Of the elderly 34.7% perceived his/her health at medium level, and 51.3% of them perceived his/her quality of life at medium level, 51.3% had much difficulty in utilizing health services. Mean score of health literacy scale was 87.96±13.89 and the mean scores for subscales were between17.73±3.28 and 28.60±5.03. Those between the ages 65-74, married and those who has a high school level of education and employed has higher scale scores. Mean values of the overall health literacy score and sub-scale scores were higher among elderly who perceived a good health status and good quality of life and who has no trouble in utilizing health services. No statistical relation was found between the number of chronical disease, the duration of the disease and scale score. As the episodes of admission to hospital and to emergency increased, the scale score decreased. Conclusion: Elderly patients’ health literacy level was between with little difficulty and with some difficulty level. Scale score increased as the level of perceived health status and quality of life increased. Age, gender, status of education, the local area, perception of health and utilization of health services were the effective factors in health literacy. It was suggested to implement the research in large sample, to evaluate the health literacy of the elderly in the hospital.Anahtar kelimeler: Sağlık okuryazarlığı, sağlık durumu, kronik hastalık, yaşlıKeywords:Health literacy, level of health, chronic disease, elderlyDestekleyen kurumlar: YOKTURKaynakça:ADA. Standards of Medical Care in Diabetes—2012. Diabetes Care 2012;35: 11–63. Aslantekin F, Yumrutaş M. Sağlık Okuryazarlığı ve Ölçümü.TAF Prev Med Bull 2014;13(4):327-334.Aras Z, Bayık Temel A. Sağlık Okuryazarlığı Ölçeğinin Türkçe Formunun Geçerlilik ve Güvenirliğinin Değerlendirilmesi. F.N. Hem. Derg 2017; 25(2): 85-94.Baker DW, Parker RM, Williams MV, & et al. Health Literacy and the Risk of Hospital Admission. J Gen Int Med 1998;13(12): 791-798.Baker DW.The Mean in Hand the Measure of Health Literacy. International Medicine 2006; 21,878-883.Bayık Temel A, Özsoy S, Uysal A, & et al Yaşlılarda Sağlık Anlayışı. Aile ve Toplum 2009; 4(16):95-105.Beauchamp A, Buchbinder R, Dodson S, & et al. Distribution of Health Literacy Strengths and Weaknesses Across Socio-Demographic Groups: A Cross-Sectional Survey Using the Health Literacy Questionnaire (HLQ). BMC Public Health 2015; 15:67.Bilir N. Sağlık Okuryazarlığı. Türk J Public Health 2014; 12(1): 61-68.Brewer NT., Tzeng JP., Lillie SE., & et al. Health Literacy and Cancer Risk Perception: Implications for Genomic Risk Communication. Med Decis Making 2009;29: 157-166.Canadian Council on Learning. Health Literacy in Canada Initial Result from The International Adults Literacy and Skills Survey. 2007. Retrieved July 31, 2017, from https://books.google.com.tr/books/about/Health_Literacy_in_