YEŞİM USTAOĞLU FİLMLERİNDE ÖTEKİNİN YÜZÜ (1999-2016): LEVİNAS'IN SORUMLULUK KAVRAMI ÜZERİNDEN ALTERNATİF BİR OKUMA

THE FACE OF THE OTHER IN YEŞİM USTAOĞLU'S FILMS (1999-2016): AN ALTERNATIVE READING THROUGH LEVINAS'S CONCEPT OF RESPONSIBILITY

Özet

Yeni Türkiye Sinemasının önde gelen auteur yönetmenlerinden Yeşim Ustaoğlu flmlerinde Osmanlı İmparatorluğu’nun çöküşünden Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşuna kadarki dönemde ve bugünün politik ve kültürel çevresi ışığında sorumluluk kavramı bağlamında “Ötekiyi” nasıl temsil ettiği ile kayda değer bir tartışma yaratmıştır. Bu çalışmanın amacı, Ustaoğlu’nun flmlerinin yalnızca kimlik, yolculuk, ve aidiyet gibi kavramlar ile sınırlandırılamayacağını ortaya koymaktır. Ustaoğlu sineması üzerine yapılan birçok incelemenin aksine bu çalışma flmlerin anlatılarının ötekiye karşı olan sorumluluk hissi üzerinden inşa edildiğini ve böylelikle daha geniş bir perspektiften Türkiye’nin çeşitli “ötekileri” ile ilişkisini gösterdiğini savunmaktadır. Bu bağlamda, bu çalışmada Yeni Türkiye Sinemasının ana kavramlarından biri olan kimlik konusu Yeşim Ustaoğlu flmlerindeki (1999-2016) öteki ile olan ilişkisini üzerinden incelenmiştir. Ancak burada başka bir ötekinin temsili sunulmaktadır. Ötekinin temsili tarihsel ve toplumsal cinsiyetçi görüşler üzerinden değil, aksine ötekinin Levinas’ın öteki ve etik anlayışından yola çıkarak ana karakterlerin kendi kimliklerini oluşturmalarında merkezi bir rol oynayan bir karakter olduğu ortaya konmuştur. Böylelikle de bu seçili flmlerin sorumluluk kavramı üzerinden nasıl okunabileceği tartışılmıştır.

Abstract

Yeşim Ustaoğlu, one of the most prominent auteur directors in New Turkish Cinema, has generated signifcant debate through her flms concerning how “the Other” has been represented in Turkish society past and present—from the fall of the Ottoman Empire through the establishment of the Republic of Turkey and on to the political and cultural environment of today—and the question of responsibility as it relates to such representations. The aim of this paper is to stress that the themes in Ustaoğlu’s flms cannot be limited to those of identity, journey, and belonging. In contrast to other treatments of Ustaoğlu’s cinematic work, the present study argues that the narratives of her flms are built around the concept of responsibility for the Other, which grants them a uniquely broad perspective on Turkey’s relationship to its diverse “Others.” In this respect, this study examines identity, a central concept in New Turkish Cinema, within the context of relationships with the Other, as depicted in the flms of Yeşim Ustaoğlu (1999–2016). In doing so, it addresses the Other from a novel perspective: not that of the usual historical and gender-oriented viewpoints, but rather that of Levinas’s theory of ethics and the Other, which appears as the central source of a change in the constitution of subjectivity, as seen in the trajectories of several main characters in Ustaoğlu’s flms. This study thus aims to discuss how the selected flms can be read in light of this concept of responsibility.