Türk Kültür Mirasında Türkçe’de Sözlük Üretimi ve Anlamı: On yedi Türkçe Sözlüğün Karşılaştırmalı Analizi

Turkish Glossary Production and Meaning in the Inherit of Turkish Culture: Comparative Analysis of Seventeen Turkish Language Dictionaries

Özet

Kelimeler, dolayısıyla, sözlükler bir milletin hafızasıdır, kimliğidir, dağarcığıdır ve kültür birikimidir. Zengin bir sözlüğe ve kelime hazinesine sahip milletler, kültür ve irfan birikimlerini koruyan, birlik ve bütünlüklerini pekiştiren milletler, tolumlar olmuşlardır. Başta Türkiye olmak üzere Türk Dili konuşan ülkeler ve dolayısıyla Türkçe, tarihi süreci içinde medeniyetler arası, milletlerarası ve kültürlerarası etkileşimler neticesi doğal olarak diğer kültür, medeniyet ve dolayısıyla dillerden etkilenmiştir. Bu çalışmada, söz konusu kültürel etkileşim derecesi ve çerçevesinde 17 adet lügat/sözlükteki ana kelimeler tek tek ele alındı. Osmanlı Türkçesi ve Cumhuriyet Türkçesini içeren 17 lügat/sözlükteki kelimeler, geldikleri kökler ve etkilendikleri diller itibarıyla analiz ve tasnif edildi ve elde edilen verilerle bir sonuca varıldı. Uzun ve yorucu bir çalışmanın sonucu; kelimelerin dillere göre adedi, dağılımı, sözlüklerde toplam kaç ana kelime yer aldığı ve kaç adet kelimenin kökünün hangi dilden geldiğinin yanı sıra, bu değişik dil köklerinden gelen kelimelerin lügâtlerdeki yüzdelik oranları ve bu oranlar arasında Türkçe kökenli kelimelerin adedi ve oranı tablolar ve grafikler halinde rakamlarla gösterildi.

Abstract

Words, therefore glossaries, dictionaries are the memories, identities, vocabularies and culture treasures of nations. Nations produces vocabularies that have been the nations who have protected their cultural heritage, national identity and territorial integrity. All of the Turkish world and notably Anatolia, have been affected by other cultures, civilizations and languages as a result of interaction between the nations and cultures throughout the historical experiences. In this study, the main words in 17 dictionaries were handled one by one within the scope and degree of cultural interaction. The words in 17 glossaries and dictionaries, which are including the Ottoman Turkish and Republican Turkish have been analyzed, classified and made inferences according to the stems of words and the languages they have written by different authors. After a long and exhausting study; The distribution of words according to the languages, the number of words in dictionaries, the origins of words and their numbers and apart from these, the percentage of words coming from different languages in dictionaries and among these percentages the number of Turkish words and their proportion have been exhibited in tables and graphics with numbers.