XVI. YÜZYIL SONLARINDA SULTAN II. MURAD VAKFI’NIN RUMELİ’DEKİ YAĞCI REAYASI

Peasants Providing Butter to the Pious Foundation of Sultan Murad II in Rumelia at the end of the XVIth Century

Özet

Sultan II. Murad’ın Edirne’deki imaretine sadeyağ temin etmeleri için Balkanlarda 22 kazada yaşayan yaklaşık iki bin vakıf reayası yükümlü kılınmıştır. Vakfa ait iki yağcı defterinde Balkanlardaki reayanın sayıları, yaşadıkları yerler ve miktarları ayrı ayrı kaydedilmiştir. Şimdiye kadar değerlendirilmemiş olan TT. d. 597 numaralı yağcı reayası defteri; H.989/1581-2 yılına ait olup yağcı reayasının durumu hakkında ayrıntılı bilgiler vermektedir. Çalışmada incelediğimiz ikinci yağcı defteri ise 7108 numaralı olup H.1002/1593-4 yılına aittir. Kullanılan bu iki defter arasında reaya ile ilgili birtakım farklılıklar vardır. Yağcı reayasının kaydedildiği birinci defterde reayanın yaşadığı kazalar daha çok kırsal bölgelerde iken, ikinci defterde reayanın bir kısmının yerleşik hayata geçmiş olduğu, bir kısmının Doğu Rumeli taraflarına gittiği, diğer bir kısmının da vakıf yükümlülüğünden ayrılarak başka yükümlülüklere kaydolduğu görülmektedir. Dolayısıyla Sultan II. Murad Evkafı’na sadeyağ vermekle yükümlü olan bu kişilerin neden farklı yerlere gitme veya farklı yükümlülüklere geçme ihtiyacı hissettikleri soruları üzerinden XVI. yüzyıl sonlarında vakfın işleyişi ele alınacaktır.

Abstract

Approximately two thousand peasants living in twenty-two locations in the Balkans and bound to the pious foundation of Murat II’s imaret in Edirne were obliged to provide butter to the foundation. In the two account books of the foundation, the number of the peasants under this obligation; their habitation and the quantity of butter they had to produce are recorded separately. The account book numbered TT. d. 597 (H.989/1581-2) and the second one numbered 7108 (H.1002/1593-4) provide detailed information about these peasants. Both account books have not been examined previously and exhibit substantial differences essential to understand the transition of the said obligation upon the peasants. While in the first account book, peasants obliged to provide butter to the foundation, live mostly in rural areas, within ten or so years, in the second account book, some of the peasants have adopted a sedentary life, some have moved to areas in Eastern Rumelia, whereas others have traded their obligation to provide butter to the foundation to other duties. Therefore, based on these observations, this study will seek answers to the reasons behind the migration of peasants and their opting to other obligations, in an effort to discuss the functioning of pious foundations in the last part of the XVIth century.