Samsun Mübadillerinde 1924 Eylül’ünde Yaşanan Sıtma Olayları

Özet

Savaşların neden olduğu en büyük sorunlardan biri de salgın hastalıklardır. Bazen düşmanın yaptığı tahribattan daha ölümcül olan salgınlar Türk-Yunan mübadelesi sırasında kendini göstermiştir. Henüz yeni kurulan Mübadele, İmar ve İskân Vekâleti, Sıhhiye Nezareti salgın hastalıklarla mücadeleye başladılar. Bu sırada gerek hastalıklarla mücadelede kullanılan ilaçların geliştirilememiş olması, halkın eğitimsizliği, gerekse de çeşitli nedenlerle gerçekleşen demografik hareketlerden dolayı salgınlar yayılıp Türkiye’yi etkisi altına almıştır. Tarihte Canik Sancağı olarak bilinen Samsun ve çevresi Birinci Dünya Savaşı yıllarında sıtma salgının yoğun yaşandığı bölgelerden biriydi. Tütün ziraatı yaptırmak amacıyla Hükûmet tarafından mübadele kapsamında bölgenin sazlık ve bataklık alanlarına yerleştirilen göçmenler arasında 1924 Eylül’ünde sıtmadan kaynaklı ölümler meydana geldi. Türk Hükûmeti fazla sayıda göçmenin yerleşim ve sağlık sorunlarını çözmek için yeterli ekipman ile donanımdan yoksun bulunuyordu. Hükûmet sağlık hizmetlerinin yeterince verilemediği Samsun’da hayatı normalleştirmek için elindeki olanakları seferber ettiğinde göçmenlerden önemli bir kısmı yaşamını yitirmişti. Bu çalışmada Samsun bölgesinde 1924 yılı Eylül’ünde yaşanan sıtma salgınları konusunda arşiv belgeleriyle örnekleme yöntemi yapılmış, sıklıkla görülen ölüm olaylarının boyutları irdelenmiştir. Ayrıca mübadillerin getirildikleri istasyonlarda sıhhî temizlik ortamından geçirilmeden iskân alanına götürüldükleri, yerel yönetimlerin sağlık memuru ve ekipmanlarının böylesine bir göçmen akınına hazır olmadığı, göçmenlerin yerleştirilmelerindeki yanlış uygulamalar vurgulanmaya çalışılmıştır.

Abstract

One of the biggest problems caused by wars is epidemic diseases. Sometimes the epidemics, which are fatal even from the destruction of the enemy, have manifested itself during the Turkish-Greek exchange. The newly established Exchange Office for Reconstruction and Housing, the Ministry of Health, started to fight epidemic diseases. Failing to develop in need of the drugs used in the fight against this disease, lack of education of the people, as well as outbreaks due to various reasons, demographic maneuvering has spread to Turkey under the influence. Samsun and its environs, known as Canik Sanjak in history, were one of the regions where malaria epidemic was intense during the First World War. In September 1924, the deaths was caused by malaria among the migrants settled in the reeds and marshes of the region in the scope of the exchange by the government for the purpose of making tobacco cultivation. The Turkish Government was devoid of equipment and equipment to solve the problems of settlement and health of a large number of migrants. When the government mobilized the facilities in Samsun, where health services could not be given enough, a significant portion of the immigrants lost their lives. In this study, Samsun region made sampling the archive documents about the malaria epidemics occurred in September 1924, have been analyzed in the size of the frequent deaths, migrants from Turkey focused on being a carrier of some epidemic. In addition, it was tried to emphasize the misapplications in the placement of the displaced persons at the time when the displaced persons were taken to the settlement area in the stations where they were brought, and the health officers and equipment of the local administrations were not ready for such a migratory influx.