The Topographical Research History of a Provincial Byzantine City in Thrace: Vize (Bizye)

TRAKYA DA BİR BİZANS KENTİNİN TARİHSEL TOPOGRAFYA ARAŞTIRMA TARİHİ: VİZE (BİZYE)

Özet

Bugün Trakyada Kırklarelinin bir ilçesi olan Vize tarihi yerleşimi, 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren yapılan epigrafik çalışmalar ve Yunan gezginler ya da araştırmacılar tarafından yazılmış topografik betimler sayesinde bilimsel araştırmaların ilgi odağı olabilmiştir. Antik kaynaklarda adı geçen önemli Trak yerleşkesi ile yerleşimin Roma ve Bizans geçmişi, bu yazıtlar ve Yunan metinlerdeki anıt ve kalınti betimleriyle ortaya çıkmıştır. Yunan metinlerdeki anlatım muğlak olmakla birlikte, farklı tarihi dönemlere ait yerleşim bölgelerini, bunlarla bağlantılı önemli alanlar ve yapıları betimlediği için, birin- cil kaynaklar olarak ele alınıp incelenmelidir. 1930lu yılların sonunda, Manselin yürütücülüğünde başlayan arkeolojik kazılarda, çok önemli Trak buluntuları ve mimarisi ortaya çıkarılmıştır. 20. yüzyılda Vize akropolisinin üstü ve civarında Roma ve Bizans dönemlerine dair gerçekleştirilen kazılar, hem hiç olmayan, hem de az ya da eksik belgelenmiş kazı sonuçlarına karşın, sonraki araştırmalara yol göstermıştir. Bir Roma yerleşkesi olan Çömlektepe ve güney eteğindeki Roma tiyatrosu, Geç Antik/ Bizans dönemi surlarının çevrelediği akropolis tepesi ve en üst noktasındaki sitadel (iç kale) Hisartepe ve 9./10. yüzyıllara tarihlenen, alt katta bazilika, üst katta Yunan haçı planlı Ayasofya Kilisesi, Vizenin sürekliliği olan önemli bir tarihi yerleşim olduğunun birkaç kanıtıdır. Alandaki en güncel proje olan Vize Alan Çalışması Projesi 2011/2012 ile surlar ve diğer tarihi yapılar ayrıntılı belgelendikten sonra, dijital topografik bir plana işlenmiştir. Bu makale, bu projenin, Vizenin araştırma tarihi ile topograf- yası arasındaki ilişkiyi irdeleyen bölümünü konu edinmiştir.

Abstract

Scholarly attention to the historical settlement of Vize, today a sub provincial capital in the provin- ce of Kırklareli, began with epigraphical documentations and narrative descriptions of the site by Greeks from the first half of the 19th century. The Thracian legacy of the settlement, which was already mentioned in ancient sources, and the Roman and the Christian past were revealed by these inscriptions and the Greek accounts of the monuments. Although these early studies were far from being accurate and scientific documentations, they did describe different settlements of the histo- rical periods, significant locations and monuments. The first archaeological excavations supervised by Mansel at the end of 1930s revealed crucial evidence for the Thracian settlement. Additional excavations of the 20th century on and around the acropolis of Vize led to important findings, but were poorly published. The Roman settlement of Çömlektepe with the theater on the south slope, the Late Antique/Byzantine fortifications around the acropolis hill with the citadel Hisartepe on the top, and the cross-domed church of Hagia Sophia of the 9th/10th centuries all provide evidence for a significant continuous settlement on the site. The Vize Survey Project 2011/2012 aimed at the extensive documentation of the fortifications and the other monuments to produce a digital topog- raphical plan of Vize. This article presents a part of this project, focusing on the connection between the research history and the topography of the site.