Geç Antik Çağ’da Doğu Akdeniz Sinagoglarının Taban Mozaiklerinde İnsan ve Hayvan Figürler

HUMAN AND ANIMAL FIGURES IN THE BASE MOSAICS OF EASTERN MEDITERRANEAN SYNAGOGUES IN LATE ANTIQUITY

Özet

Yahudi geleneğinde tasvir yapılmasına belirgin bir muhalefet olmasına rağmen, Yahudi toplulukları dini ve din dışı konuları çeşitli sanat dallarını kullanarak tasvir etmişlerdir. Bu tasvirler arasında modern İsrail, Filistin çevresine dağılmış, Geç Antik Çağ’a tarihlenen sinagoglar özellikle dikkat çekmektedir. Bu sinagogların hemen her biri oldukça canlı renklerle süslenmiş ve konularını genellikle Tevrat’tan alan sahnelerle tezyin edilmiş taban mozaiklerine sahiptirler. Yahudi geleneğinde insan ve hayvan figürlerini kullanılmasına karşı bir tutum olmasına rağmen bu sinagoglardaki sahneler, peygamberler de dâhil olmak üzere çeşitli insan ve canlı figürleriyle donatılmışlardır. Dini sahnelerde insan figürlerin kullanılması, Geç Antik Çağ’da Doğu Akdeniz Yahudilerinin tasvirler konusunda hoşgörülü bir tutum gösterdiklerini kanıtlamaktadır. Mozaiklerdeki figürler Geç Antik Çağ Yahudi toplumunun, giyim kuşamları, günlük hayatları, maddi kültürleri hakkında da önemli bilgiler vermekte ve sanatsal açıdan komşularıyla olan etkileşimlerini de ortaya çıkarmaktadır. Hellenistik üsluptaki figürler, Geç Antik Çağ Yahudilerinin kültürel alanda Yunan-Roma unsurlarıyla sanıldığından daha yoğun bir etkileşim içinde olduklarını düşündürecek niteliktedir. Sonuç olarak Bet Alpha, EinGedi, Huqoq, Gaza, Sepphoris gibi Geç Antik Çağ’a tarihlenen sinagogların taban mozaikleri, bir yandan dönemin Yahudi görsel sanatları hakkındaki bilgilerimizi artırırken, öte yandan da 6. yüzyılda Doğu Roma’da sinagoglara yapılan baskı lara rağmen Yahudi sanatının canlılığını korumaya devam ettiğini düşündürecek kanıtlar sunmaktadır.

Abstract

Although there is a clear opposition to the making of human and animal portrayal in Jewish tradi tion, Jewish communities have portrayed religious and non-religious topics using a variety of artistic branches. Among these depictions, synagogues dating back to Late Antiquity especially draw atten tion. Almost each of these synagogues has floor mosaics decorated with vivid colours and depicted with images generally taking their subjects from the Torah. Although there is an attitude against using human and animal figures in Jewish tradition, the images in these synagogues were furnished with various human and living figures, including prophets. The use of human figures in religious scenes proves that Eastern Mediterranean Jews of the late antiquity reflects a tolerant attitude towards portrayals. The figures in the mosaics provide important information about the clothing, daily life and material culture of the Jewish community in the late Antiquity and they also unveil their interaction with their neighbours in terms of arts. The figures in Hellenistic style prove that the Jews of late antiquity culturally interacted with the Greek-Roman elements more than we have thought. Consequently, on the one hand the floor mosaics of synagogues such as Beth Alpha, Ein Gedi, Huqoq, Susiya and Sepphoris which date back to late Antiquity increase our knowledge about Jewish visual art, on the other hand they provide evidence that Jewish art continued to preserve its vitality despite oppressions on synagogues. In other respects, the beginning of the abandonment of human figures in the synagogues built in the 6th century makes us think that iconoclastic tendencies were once again on the rise in Jewish art.