Çanak Çömleksiz Neolitik Dönem’e Ait Harbetsuvan Tepesi Çakmaktaşı Yontmataş Alet Endüstrisi

Özet

Güneydoğu Anadolu’da son yıllarda yapılan çalışmalar Çanak Çömleksiz Neolitik Dönem'e ışık tutmaktadır. Özellikle de Şanlıurfa’da gerçekleştirilen yüzey araştırmaları ve kazı çalışmalarıyla birlikte Çanak Çömleksiz Neolitik Dönem'e ait merkezlerin bu bölgede yoğun olduğu ortaya kon muştur. Göbekli Tepe başta olmak üzere, Karahantepe, Yeni Mahalle, Nevalı Çori, Ayanlar Höyük, Harbetsuvan Tepesi, Sefertepe, Kurt Tepesi, Sayburç, Hamzan Tepe ve Taşlıtepe bunlardan bazılarıdır. 2014 yılında keşfedilen Harbetsuvan Tepesi yerleşimi Şanlıurfa il sınırları içinde Şanlıurfa’nın 53 km doğusunda, Tek Tek Dağları olarak bilinen kalkerli platolar arasında yer almaktadır. Çanak Çömleksiz Neolitik Dönem'e tarihlendirilen Harbetsuvan Tepesi’nde T-biçimli dikilitaşlar ve mimarı yapı kalıntıları gün yüzüne çıkarılmıştır. Bunun yanı sıra çok sayıda çakmaktaşı alet, öğütme taşları, taş kaplar, hava nelleri, hayvan kemiği ve çeşitli süs eşyaları gibi buluntular ele geçmiştir. Çalışmamızda 2017, 2018 ve 2019 yıllarında gerçekleştirilen kurtarma kazılarında çıkan çakmaktaşları buluntuları üzerinde incelemeler yapılmıştır. Tüm çakmaktaşları teknolojik ve tipolojik olarak incelenmiştir. Harbetsuvan Tepesi’nin küçük buluntu grubu içinde çakmaktaşı buluntu topluluğu 32037 (% 94,74) adet par çayla temsil edilmektedir. Bunlar üretim artığı, dilgi, yonga, alet, alet parçaları, çekirdek ve çekirdek yenileme parçası ve yanmış çakmaktaşından oluşmaktadır. Çakmaktaşı aletler Byblos ve Nemrik tipi okuçları, silikalı orak-dilgiler, değişik formlarda yuvarlak ve ön kazıyıcılar, taş kalemler, mızrakuçları, vurgaç, deliciler, düzeltili dilgiler ve üç yüzlü kazma olarak sınıflandırılmıştır. Çakmaktaşından yapılmış olan aletler teknolojik ve tipolojik olarak incelendiğinde Byblos uçları, Nemrik uçları, El-Khiam ucu ve naviform çekirdeklerin bulunmasına karşın, Palmyra, Amuk, Ugarit uçları ve Çayönü aletlerinin bulunmaması, Harbetsuvan Tepesi çakmaktaşı buluntularını Erken PPNB ve Orta PPNB evresi arasına tarihlendirmemizi sağlamaktadır.

Abstract

Recent studies in Southeastern Anatolia shed light on the Pre-Pottery Neolithic Period. Especially with the surveys and excavations carried out in Şanlıurfa, it has been revealed that the centers belonging to the Pre-Pottery Neolithic Period are concentrated in this region. Göbekli Tepe, Karahan Tepe, Yeni Mahalle, Nevali Çori, Ayanlar Höyük, Harbetsuvan Tepesi, Sefer Tepe, Kurt Tepesi, Sayburç, Hamzan Tepe and Taşlı Tepe are some of them. The Harbetsuvan Tepesi settlement, discovered in 2014, is located within the provincial borders of Şanlıurfa, 53 km east of Şanlıurfa, among the calcareous plateaus known as Tek Tek Dağları. On the Harbetsuvan Tepesi, which is dated to the Pre-Pottery Neolithic Period; T-shaped obelisks and architectural remains were unearthed. In addition, a large number of flint tools, grinding stones, stone vessels, pestles, animal bones and various ornaments were found. In our study; Flintstones found during the salvage excavations carried out in 2017, 2018 and 2019 were examined. All flints were examined technologically and typologically. Flintstone assemblage is represented by 32037 (94.74%) pieces among the small finds found on Harbetsuvan Tepesi. These; production residue consists of blades, flakes, flint tools, flint tool fragments, core and core renewal fragments and burnt flint. flint tools; Byblos and Nemrik type arrowheads are classified as silica sickle-blades, round and front scrapers in various forms, stone pens, spearheads, hammers, drills, retouched blades and three-sided pickaxes. When the tools made of flint stone are examined technologically and typologically; Although Byblos tips, Nemrik tips, El-Khiam point and naviform cores are found, the absence of Palmyra, Amuk, Ugarit tips and Çayönü tools allows us to date the Harbetsuvan Tepesi flint finds between the Early PPNB and Middle PPNB phases.